Triển lãm của những người ít nói

Mùi sơn dầu ngai ngái, vị chan chát đặc trưng của phẩm màu nước hòa quyện cùng làn hương ngọt ấm của những khay bánh quy gừng vừa ra lò từ tiệm Mộc Miên, thoảng bay khắp gian sảnh lớn của Nhà văn hóa Gió Nhẹ trong buổi chiều bảng lảng khai mạc triển lãm.

Không gian vốn quanh năm chỉ quen thuộc với những buổi họp hành hành chính khô khan, những bài diễn văn khuôn mẫu rền rĩ hay những trận bóng nhựa ồn ã của đám trẻ con sau giờ tan tầm nay đã hoàn toàn lột xác thành một chốn nương náu ấm áp của ký ức. Từng bức tường vôi cũ kỹ, loang lổ vết ố vàng theo năm tháng, đã được che phủ bằng những tấm mành cói mộc mạc đượm mùi nắng phơi, làm nền tôn lên hàng chục bức tranh rực rỡ sắc màu của Thảo Vy. Dưới ánh sáng từ những dải bóng đèn dây tóc vàng rực do chính tay ông Đặng Bách cẩn thận leo thang mắc nối từ quá nửa trưa, từng góc nhỏ của gian phòng như đang phập phồng thở một nhịp điệu riêng biệt—vừa dung dị, trầm lắng, lại vừa tha thiết đến nao lòng.

Thay cho chiếc bục phát biểu bọc nỉ đỏ cứng nhắc cùng những dãy ghế sắt xếp thẳng tắp chia ranh giới người nghe và kẻ nói như thường lệ, lũ trẻ dốc Mây đã cùng nhau biến toàn bộ sảnh lớn thành những khu vực trải nghiệm mở, đan bện các giác quan vào nhau một cách tài tình. Ngay phía lối vào, dọc theo dãy bàn gỗ mộc kê thấp, là những sơ đồ nổi xúc giác do Minh tỉ mẩn tạo tác suốt nhiều đêm liền dưới ngọn đèn bàn gom góp từng mẩu vật liệu của phố núi. Cậu bé không hề dùng những bản vẽ trắc địa vô hồn với những ký hiệu kỹ thuật khô khốc; Minh đã dùng những sợi dây thừng gai bện chặt để mô phỏng bờ miệng gồ ghề của chiếc giếng cổ, dán từng lớp cát mịn trộn với những mảnh gốm vỡ sứt mẻ nhặt từ lòng suối để tái hiện từng bậc đá dốc đứng, và tỉ mỉ đính từng hạt đậu xanh căng mẩy, từng vỏ trấu vàng ruộm để đánh dấu những luống rau thuốc tỏa hương sau nếp nhà gỗ của bà Lam. Người xem, từ những em bé nhỏ tuổi cho tới các bậc cao niên mắt đã kèm nhem, chỉ cần nhắm nghiền đôi mi lại, lướt nhẹ mười đầu ngón tay trên từng thớ nhám, thớ sần của mặt bàn là có thể cảm nhận trọn vẹn từng khúc quanh, từng nhịp lồi lõm thân thương của mảnh đất dốc Mây đang hiện hình dưới lớp da thịt.

Ở góc phòng đối diện, chiếc máy cassette vỏ gỗ sồi cổ kính mà ông Bách và Minh vừa kỳ công tháo từng bánh răng, lau từng sợi dây curoa mục để hồi sinh được đặt trang trọng trên một chiếc bàn tròn phủ khăn vải thô thêu hoa dại. Cạnh thân máy là những bộ tai nghe đệm da êm ái, nối dài bằng những cuộn dây xoắn nhung mềm. Bất cứ ai ghé tai vào lớp màng loa đều có thể lắng nghe tiếng xào xạc thân thương của cuộn băng từ hai mươi năm trước đang quay đều đặn. Xen lẫn giữa tiếng rào rào của cơn mưa rào mùa hạ đổ xuống mái ngói âm dương là tiếng cười khúc khích, những lời trò chuyện trẻ thơ trong veo của thế hệ trước—những đứa trẻ dốc Mây năm nào từng chụm đầu bên nhau, gửi gắm ước nguyện ngây ngô xuống lòng đất mẹ. Cả không gian rộng lớn hóa thành một chiếc tổ kén đa giác quan diệu kỳ, nơi hội tụ đủ cả thanh âm của quá khứ, sắc màu của hiện tại, xúc giác của đất đá và hương vị ngọt ngào của những mẻ bánh nướng còn bốc khói do chính tay mẹ Miên cùng An cẩn thận bưng tới từng khay.

Hàng trăm cư dân, các bậc phụ huynh và học sinh khắp khu phố nườm nượp kéo đến, lấp đầy ngưỡng cửa Nhà văn hóa. Không hề có tiếng loa phóng thanh cầm tay rền rĩ thúc giục, cũng chẳng có những tiếng quát tháo điều phối chói tai thường thấy ở các sự kiện tập trung đông người chốn phố xá. Đứng ngay bên cạnh tấm bảng chỉ dẫn bằng gỗ thông được trang trí những nét vẽ màu lam mềm mại như làn mây lượn, bé Mai nở nụ cười rạng rỡ, trong trẻo như giọt sương sớm. Dù chiếc máy trợ thính quen thuộc vẫn đang nằm im lìm nơi đáy ba lô khóa kín, đôi mắt của cô bé tám tuổi lại sáng ngời lên một vẻ tự tin tĩnh tại đến lạ kỳ.

Áp dụng đúng tinh thần của "Quy ước vòng tròn", Mai thoăn thoắt sử dụng đôi bàn tay nhỏ nhắn, khéo léo của mình để làm thủ ngữ, kết hợp nhịp nhàng với những tấm thẻ hình ảnh nhiều màu sắc được kẹp gọn gàng bên hông váy. Khi một cụ già bước qua ngưỡng cửa với vẻ ngập ngừng bỡ ngỡ, Mai mỉm cười ấm áp, giơ tấm thẻ màu xanh lá in hình bàn tay chạm vào mặt đất ẩm, rồi nhẹ nhàng nâng lấy bàn tay nhăn nheo của cụ, chậm rãi hướng dẫn những ngón tay gầy guộc chạm vào mô hình sơ đồ nổi của Minh. Khi có những nhóm phụ huynh còn mải mê trò chuyện rôm rả, mải toan tính những chuyện giá cả ngoài kia, cô bé khẽ bước tới, giơ tấm thẻ màu vàng vẽ hình chiếc tai nghe cùng một ngón tay trỏ đặt khẽ lên môi, ra hiệu bằng cử chỉ nghiêng đầu đáng yêu và ánh nhìn tha thiết.

Sự điềm tĩnh, ấm áp và thứ ngôn ngữ không lời thuần khiết toát ra từ Mai tựa như một dòng suối mát lành, làm lắng dịu đi mọi xao động, ồn ã của nhịp sống phố thị xô bồ. Dòng người như bị một sợi dây vô hình dẫn dắt, tự khắc bước chậm lại, hạ thấp giọng nói xuống mức thì thầm và bước vào không gian nghệ thuật với một sự trân trọng đầy lắng đọng. Chẳng cần đến bất kỳ chiếc loa phóng thanh công suất lớn nào, sự kết nối giữa con người với con người, giữa trái tim với trái tim vẫn diễn ra tự nhiên, sâu sắc và tinh tế hơn bao giờ hết.

Dọc theo những mảng tường mành cói mộc mạc, dòng người bắt đầu chậm rãi di chuyển. Tiếng bước chân trên nền gạch hoa cũ chùng xuống, và rồi, một sự im lặng kỳ lạ dần lan tỏa, bao trùm khắp gian phòng rộng lớn. Cư dân dốc Mây bỗng chốc đứng sững lại, lặng đi trước những gì đang phơi bày trước mắt.

Dưới ánh đèn vàng ấm sực, những bức tranh màu nước và sơn dầu của Thảo Vy không chỉ đơn thuần sao chép cảnh vật hay hình khối của một góc phố quen. Vy đã vẽ bằng đôi mắt có thể thấu suốt linh hồn ẩn giấu sau từng vệt màu, vẽ bằng trái tim run rẩy của một đứa trẻ luôn khắc khoải đi tìm một mái nhà để bám rễ. Người ta nhìn thấy con dốc Mây vào một chiều thu xào xạc lá khô, nơi những quả sấu chín vàng ươm rụng lạo xạo trên nền đá phủ rêu xanh ngắt, phản chiếu bóng dáng lũ trẻ đang chụm đầu nhảy lò cò sau giờ tan học trong ráng chiều tà. Người ta nhìn thấy bờ giếng cạn cổ kính nằm lặng lẽ, trang nghiêm dưới bóng cây ngọc lan già xum xuê hoa trắng, nơi từng tầng địa chất sâu thẳm được Vy điểm xuyết bằng những quầng sáng màu ngọc bích ấm áp—dòng mạch nước ngầm mát lành, vô hình nhưng bền bỉ nuôi dưỡng sự sống của cả khu đồi suốt bao thế hệ qua.

Bác tổ trưởng dân phố, người nổi tiếng nghiêm cẩn và kiệm lời, đứng chôn chân trước bức vẽ một góc sân gạch phủ đầy hoa khế tím rụng lấm tấm sau cơn mưa sớm; đôi mắt kèm nhem, đục mờ vì sương gió của ông khẽ chớp chớp, bờ mi rung lên từng chặp. Những bậc phụ huynh vốn quanh năm đầu tắt mặt tối với gánh nặng cơm áo gạo tiền, những người thường ngày bước về nhà với gương mặt cau có, chỉ biết thúc ép con cái chuyện điểm số hay bận tâm việc mở rộng con đường trước mặt để mảnh đất của mình tăng giá thêm vài ba triệu một mét vuông, bỗng chốc nhận ra chính bóng hình thuở ấu thơ của mình đang ẩn hiện sau từng vệt cọ thanh thoát. Đó là chiếc giếng cạn nơi họ từng trốn mẹ ngồi khóc nức nở khi bị điểm kém hay lỡ làm vỡ chiếc bình hoa; là con dốc quanh co nơi họ từng tập đi chiếc xe đạp cọc cạch của bố rồi ngã trầy trật đầu gối, để rồi lại đứng dậy cười giòn tan; và đó là khu vườn bình yên của bà Lam từng bao dung chở che cho những ước mơ vụng dại, mộc mạc nhất của họ những ngày còn thơ bé. Ký ức ngủ quên suốt mấy chục năm qua dưới lớp bụi bặm của sự trưởng thành bỗng chốc cựa mình thức dậy, lay động tâm can từng người một cách mãnh liệt và nhức nhối.

Khi sự xúc động trong khán phòng lắng sâu thành một bầu không khí trang nghiêm và tĩnh mịch lạ thường, cô giáo Vũ Thanh Hương khẽ bước tới, đặt bàn tay ấm áp lên bờ vai nhỏ nhắn của Thảo Vy, mỉm cười gật đầu khích lệ. Hoài An đứng ngay cạnh bên cũng vươn tay siết nhẹ lấy những ngón tay đang lạnh ngắt của cô bạn họa sĩ, truyền cho bạn hơi ấm của sự thấu hiểu và đồng hành son sắt.

Vy hít một hơi thật sâu, lồng ngực căng tràn hương thơm của bánh gừng và mùi sơn mới. Đôi chân cô bé hơi run rẩy khi bước từng bước lên bục thuyết trình nhỏ kê bằng những kiện gỗ thông mộc mạc. Cả hội trường lập tức hướng trọn ánh mắt về phía cô bé mười tuổi gầy gò trong chiếc áo len màu xanh cỏ úa rộng thùng thình. Dưới hàng ghế khán giả phía trước, kỹ sư Lê Quang Khải—người cha luôn bận rộn với những cuộn bản vẽ công trình, những chiếc cặp da nặng trĩu hồ sơ dự án và những chuyến công tác dài ngày biền biệt—đang đứng sững sờ giữa đám đông, ánh mắt ngỡ ngàng nhìn đứa con gái mà bấy lâu nay anh ngỡ mình đã hiểu rất rõ.

Vy đứng trước chiếc micro đã được ông Đặng Bách cẩn thận căn chỉnh độ cao vừa tầm từ trước. Những ngón tay nhỏ nhắn, còn vương chút vệt màu xanh lam nơi kẽ móng, bấu chặt vào mép bục gỗ thô ráp để ngăn cơn run rẩy đang chạy dọc cơ thể. Nhưng khi cô bé ngước nhìn lên, ánh mắt em lại bừng lên một vẻ kiên định vô cùng trong trẻo. Giọng Vy cất lên qua loa phóng âm, ban đầu còn hơi nghẹn ngào, run rẩy và khẽ khàng, rồi sau đó, từng lời từng chữ trở nên rành rọt, vang xa một cách lạ thường:

"Cháu… cháu là Thảo Vy. Cháu mới chuyển đến dốc Mây này chưa đầy một tháng. Nhưng đây đã là ngôi trường thứ năm cháu phải theo học trong vòng bốn năm qua."

Cả hội trường im phăng phắc, không một tiếng ho, không một tiếng xao động nhỏ nào lọt qua khe cửa. Kỹ sư Khải khẽ giật mình, bờ vai rắn rỏi của anh bỗng chốc căng cứng lại dưới lớp áo gió phong trần.

"Mỗi lần bố cháu nhận một dự án mới, mỗi lần một công trình giao thông hay một khu đô thị nào đó bắt đầu khởi công, cháu lại phải lẳng lặng xếp toàn bộ đồ chơi, sách vở và những bức tranh chưa kịp khô màu vào những chiếc thùng các-tông dán băng keo chằng chịt. Cháu chưa kịp nhớ hết tên các bạn trong lớp mới, chưa kịp có một người bạn thân nào để chia sẻ những bí mật nho nhỏ của mình, thì chiếc xe tải chở hàng quen thuộc đã lại đỗ xịch trước cửa nhà. Ở những ngôi trường cũ, cháu luôn là đứa trẻ lập dị ngồi thu mình ở góc khuất cuối lớp, bị trêu chọc vì nhìn đâu cũng thấy những vệt màu sắc kỳ lạ, bị xé rách tranh và bị gọi là kẻ nói dối cô độc..."

Vy dừng lại một nhịp thở nghẹn ngào. Đôi mắt trong veo của cô bé rời khỏi đám đông, hướng thẳng về phía người cha đang đứng chôn chân giữa sảnh. Trong đáy mắt cô bé, những giọt nước mắt bắt đầu dâng đầy, long lanh dưới ánh đèn vàng nhưng em cắn chặt môi, kiên quyết không để chúng rơi xuống:

"Cháu đã từng nghĩ dốc Mây cũng chỉ là một trạm dừng chân tạm bợ, lạnh lẽo như bao nhiêu nơi khác mà bố con cháu từng đi qua rồi vội vã rời bỏ. Nhưng cháu đã nhầm. Ở mảnh đất này, cháu đã gặp bạn An—người đã kiên nhẫn ngồi nhặt từng mảnh tranh bị xé vụn của cháu dưới gốc cây để dán lại nguyên vẹn từng đường nét. Cháu gặp bạn Mai—người đã dạy cháu cách lắng nghe thế giới bằng cả nhịp đập của trái tim mà chẳng cần đến một lời nói nào. Cháu được ngồi dưới hiên nhà gỗ ngát hương thơm của bà Lam, được ngắm nhìn từng mầm cây nhỏ bé lớn lên từ tình thương và sự kiên nhẫn, chứ không phải lớn lên từ sự vội vã, xô bồ. Cháu không muốn tiếp tục chuỗi ngày chuyển trường cô độc nữa. Cháu không muốn cả tuổi thơ của mình bị đóng chặt mãi mãi trong những chiếc thùng các-tông dán kín băng keo..."

Vy nghẹn lại, lồng ngực phập phồng theo từng cơn nấc nghẹn bị đè nén:

"Bố ơi, cháu tha thiết xin bố… xin mọi người, hãy cho cháu và khu vườn này được bám rễ ở dốc Mây. Đừng san phẳng những ký ức chưa kịp bắt đầu."

Lời cầu xin mộc mạc, run rẩy mà tha thiết đến tận cùng của cô bé mười tuổi như một mũi kim đâm thấu vào tâm can của tất cả những người làm cha, làm mẹ đang có mặt trong hội trường. Một vài tiếng sụt sùi khe khẽ bắt đầu vang lên từ phía những người phụ nữ đứng nép bên mành cói. Những người đàn ông vốn quen giấu cảm xúc sau làn khói thuốc cũng cúi gằm mặt xuống, lòng trĩu nặng. Người ta nhìn nhau, những ánh mắt toan tính, ái ngại hay đồng thuận lạnh lùng trước đây về dự án mở rộng lòng đường bỗng chốc chuyển thành một nỗi day dứt khôn nguôi, cào xé lương tâm.

Kỹ sư Lê Quang Khải chết lặng giữa đám đông đặc quánh. Từng lời nói ngây thơ mà chất chứa ngần ấy tủi hờn của con gái như những nhát búa tạ giáng thẳng vào tâm can anh, đập vỡ vụn vỏ bọc lý trí mà anh dày công xây dựng suốt bao năm qua. Suốt từng ấy năm trời kể từ ngày vợ mất, anh luôn tự huyễn hoặc bản thân rằng việc mình miệt mài bươn chải kiếm tiền, nhận hết dự án này đến công trình khác, lăn lộn nơi công trường bụi bặm là để lo cho tương lai đủ đầy nhất của con. Anh cứ ngỡ con bé trầm lặng, ít nói là vì tính cách ngoan ngoãn, hiểu chuyện từ nhỏ, mà không hề nhận ra đứa con gái bé bỏng của mình đã phải gánh chịu nỗi cô đơn cùng cực, sự lạc lõng và cảm giác bất an triền miên đến nhường nào sau mỗi lần dọn nhà vội vã.

Đôi chân Khải nặng trĩu như đeo chì, nhưng tiềm thức vô hình thúc đẩy anh bước tới. Dòng người xung quanh lặng lẽ rẽ sang hai bên, nhường một lối đi thẳng tắp cho người kỹ sư công trình. Khải bước từng bước chầm chậm, cả người run rẩy tiến lại gần giá vẽ đặt trang trọng ở vị trí trung tâm của buổi triển lãm—nơi đang nâng niu bức tranh khổ lớn mang tên "Khu Vườn Của Những Giấc Mơ Chưa Tắt".

Và rồi, bước chân Khải khựng lại đột ngột. Toàn thân người đàn ông dạn dày sương gió chấn động mãnh liệt như bị một luồng điện chạy qua lồng ngực.

Ở góc ấm áp và rực rỡ nhất của bức tranh trung tâm, nơi những vệt nắng chiều màu mật ong len lỏi qua từng tán lá ngọc lan xanh biếc rọi xuống hiên nhà gỗ mộc, Vy không hề vẽ những bản đồ quy hoạch khô khốc, những con đường thảm nhựa đen sì hay những cọc mốc công trường sơn đỏ lạnh lùng. Cô bé vẽ bóng lưng của hai cha con. Người cha mặc chiếc áo bảo hộ kỹ sư màu xám quen thuộc, bạc màu vì mưa nắng, đang quỳ một gối trên nền đất ẩm xốp; và cô con gái nhỏ đang vòng tay ôm lấy bờ vai cha, cả hai cùng nâng niu, vun xới từng nắm đất mùn cho một khóm hoa móng rồng màu cánh sen rực rỡ đang bung nở ngay bên bờ miệng chiếc giếng cổ.

Những cánh hoa móng rồng...

Ký ức của hai mươi năm về trước bỗng chốc ùa về như một cơn lốc xoáy dữ dội, làm nghẹn ứ cổ họng Khải. Mùi đất ẩm nồng nặc sau trận mưa rào mùa hạ năm ấy, tiếng thở dốc nghẹn ngào của cậu bé Khải mười tuổi năm nào khi chạy trốn nỗi sợ hãi tột cùng trước căn bệnh hiểm nghèo của mẹ, đôi bàn tay gầy gò run rẩy vùi từng hạt hoa móng rồng xuống bờ giếng cạn của bà Lam với ước mong thơ dại níu giữ sự sống mỏng manh của người mẹ thân yêu… Tất cả những đau đớn, yêu thương, niềm hy vọng và khát khao thuở thiếu thời mà anh đã cố chôn vùi thật sâu dưới tầng tầng lớp lớp bê tông cốt thép, dưới những phép tính toán cơ học khô cằn của cuộc đời kỹ sư, bỗng chốc hiện về vẹn nguyên, sống động đến từng thớ gân, từng mạch máu qua những vệt cọ tha thiết của đứa con gái bé bỏng.

Vy chưa từng một lần được nghe anh kể về khóm hoa móng rồng bên giếng cạn năm xưa. Anh chưa từng mở lòng chia sẻ về những vết thương thời thơ ấu với con. Vậy mà cô bé đã vẽ nó ra, bằng tất cả sự thấu cảm kỳ diệu của tình phụ tử thiêng liêng, bằng sự kết nối vô hình của máu mủ và nỗi khao khát cháy bỏng về một mái ấm thực sự—nơi hai cha con có thể cùng nhau dừng lại chuỗi ngày phiêu bạt, cùng nhau gieo xuống một mầm sống mà không phải nơm nớp lo sợ ngày mai chiếc xe tải chuyển nhà lại tới nhổ rễ mang đi.

Khóe mắt Khải cay xè, nóng bỏng. Một giọt nước mắt đặc quánh, nóng hổi lăn dài trên gò má sạm đen vì gió sương của người đàn ông phong trần, rơi lộp bộp xuống mu bàn tay thô ráp đầy vết chai sạn. Khải run rẩy giơ tay lên, những đầu ngón tay nứt nẻ chạm khẽ vào lớp sơn gồ ghề của khóm hoa móng rồng trên mặt toan, nghe như chính trái tim mình đang rỉ máu trong nỗi ân hận tột cùng và một sự thức tỉnh muộn màng nhưng sâu sắc.

Trong khi cả hội trường rộng lớn đang chìm đắm trong niềm xúc động sâu xa và sự đồng cảm chan hòa, ở phía cuối phòng, đứng khuất sau cánh cửa gỗ khép hờ của sảnh lớn, một bóng người lặng lẽ đứng chôn chân quan sát từ đầu đến cuối. Đó là ông Hoàng Văn Phúc.

Vị Trưởng Ban Mở Rộng Khu Phố vốn luôn xuất hiện trước bàn dân thiên hạ với vẻ mặt uy nghiêm, cương quyết, nụ cười ngoại giao sắc lạnh và những phát ngôn đanh thép về sự phát triển kinh tế, lúc này lại đứng bất động trong bóng tối nhập nhoạng của hành lang. Đôi mắt chim ưng của ông dán chặt vào tấm bảng số liệu trắc địa và thủy văn do Minh, Nam và Mai dày công tổng hợp suốt những tuần qua, được treo trang trọng ở vách tường mành cói bên cạnh. Những con số đo đạc thực địa không biết nói dối: nguy cơ đứt gãy túi nước ngầm cổ nghìn năm tuổi, hiểm họa sụt lún toàn bộ taluy âm đe dọa nuốt chửng cả triền đồi nếu dự án cố tình đào bạt vách núi để mở rộng theo phương án bốn làn xe tải nặng.

Nhưng điều thực sự làm gương mặt cương nghị, dày dạn thương trường của ông Phúc biến đổi, khiến từng thớ cơ mặt ông co giật từng chập dưới ánh đèn hắt hiu, lại chính là phản ứng của hàng trăm người dân dốc Mây đang hiện diện trước mặt. Những ánh mắt ngấn lệ của những người hàng xóm bấy lâu nay tưởng chừng như xa cách; những cái nắm tay siết chặt đầy bao dung của các bậc cha mẹ; và đặc biệt là những giọt nước mắt lăn dài trên gương mặt của người kỹ sư trưởng mẫn cán, tài năng Lê Quang Khải… Tất cả những điều sống động, ấm nóng tình người ấy không hề nằm trong bất kỳ cuốn tài liệu thuyết minh dự án dày cộp nào, cũng chẳng thể cân đo đong đếm bằng những con số lợi nhuận trong bất kỳ bản báo cáo tiến độ kinh tế nào của ông.

Bàn tay đang cầm chặt tập hồ sơ bìa cứng dự án của ông Phúc khẽ siết chặt lại, những khớp ngón tay trắng bệch ra, rồi từ từ, từng ngón tay buông lỏng dần. Trong tâm trí sâu kín của người đàn ông quyền lực ấy, hình ảnh người con gái duy nhất của chính ông—đứa con gái mà nhiều năm trước đây cũng từng ngồi lặng lẽ bên bờ giếng cổ dốc Mây, tìm thấy sự an ủi kỳ diệu cho tâm hồn tổn thương nơi khu vườn của bà Lam trước khi mối quan hệ giữa hai cha con rơi vào hố sâu ngăn cách của sự lạnh lùng và áp đặt—bỗng chốc dội về, buốt nhói từng cơn nơi lồng ngực. Nét mặt ông lộ rõ sự dao động dữ dội, một sự lung lay tận sâu trong gốc rễ niềm tin thực dụng và sắt đá mà ông đã tôn thờ suốt nửa đời người. Lặng lẽ, không để phát ra một tiếng động nhỏ nào, ông Phúc lùi dần từng bước vào bóng tối hun hút của hành lang rồi dứt khoát quay lưng bước đi, bóng lưng đổ dài cô độc dưới ánh đèn đường vừa bật sáng.

Buổi triển lãm khép lại trong sự gắn kết chưa từng có của tình làng nghĩa xóm, khi ánh hoàng hôn màu lam tím bắt đầu buông xuống êm đềm trên những mái ngói rêu phong của dốc Mây.

Ngay sau triển lãm, kỹ sư Khải bước một mình lên con dốc Mây hướng thẳng về căn nhà gỗ của bà Lam.