Biết Nói “Không Biết”

Bảng kế hoạch tháng Tư treo nơi góc tường cuối lớp 10A3 chi chít những mốc kiểm tra định kỳ, lịch trực nhật, các buổi sinh hoạt ngoại khóa và những ca phụ đạo chuyên đề nối tiếp nhau không một khoảng trống. Những ô vuông được phân chia vội vã bằng phấn màu từ đầu tuần trước nay đã bị phủ kín bởi nét chữ nắn nót, gãy gọn của lớp phó học tập: tuần thứ hai khảo sát chất lượng tập trung hai môn Toán và Ngữ văn, tuần thứ ba bước vào đợt thi thử tổ hợp Khoa học Tự nhiên, xen kẽ vào hầu hết các buổi chiều thứ Ba và thứ Năm là lịch thực hành thí nghiệm Hóa học cùng các tiết tăng cường Đại số. Dưới dải ánh nắng vàng nhạt xiên qua khung rèm vải thô ở hướng đông, từng vệt bụi phấn li ti lơ lửng chầm chậm giữa thinh không, đậu khẽ khàng xuống mặt bàn gỗ tạp đã trầy xước và mòn vẹt ở bốn góc mép.

Khang ngồi bất động ở dãy bàn cuối cùng, hoàn toàn tách biệt khỏi những tiếng cười đùa râm ran ngoài hành lang giờ giải lao. Trước mặt cậu, cuốn sổ *Nhật Ký Tiến Bộ* bìa xanh đã sờn gáy được mở rộng sang hai bên, nằm ép sát bên một tờ giấy kẻ ô li khổ A4 phẳng phiu. Trên bề mặt trang giấy trắng tinh ấy không hề xuất hiện những sơ đồ tư duy phân nhánh cầu kỳ, những mũi tên trang trí bắt mắt hay các khẩu hiệu đao to búa lớn từng được cậu hào hứng vẽ ra vào những tuần đầu tiên của năm học. Thay vào đó, chiếm trọn mặt giấy là một bảng ma trận thời gian biểu được chia nhỏ đến từng khoảng ba mươi phút, do chính tay Khang dùng thước kẻ sắt và bút bi mực đen vạch từng đường ngay ngắn, thẳng thớm và lạnh lùng.

Cậu siết nhẹ ngón trỏ lên thân bút bi ngòi kim, đầu ngón tay hơi miết dọc theo từng ô màu được tô bằng bút dạ quang một cách cẩn trọng. Khang đang học cách đối diện với sự thật trần trụi của những con số, thay vì tự ru ngủ bản thân bằng những mộng tưởng viển vông về sự toàn năng.

Những ô màu xanh lam thẫm được dành riêng cho Võ Đức Lâm. Sau biến cố nợ tiền thuê nhà trọ và nguy cơ phải bảo lưu kết quả học tập ở cuối học kỳ một, Lâm đã đặt bút ký vào bản cam kết danh dự trước sự chứng kiến của chú Phúc chủ xưởng và cô giáo chủ nhiệm Thu Hà: tuyệt đối không được phép bỏ bất kỳ tiết học chính khóa nào để đi làm thêm, và ca phụ việc tại tiệm photocopy Mực Xanh phải được khống chế nghiêm ngặt trong khung giờ từ mười bảy giờ đến mười chín giờ ba mươi tối các ngày thứ Ba, thứ Năm và thứ Bảy. Đó là khoảng thời gian bất khả xâm phạm, là chiếc phao cứu sinh duy nhất để Lâm kiếm đủ tiền trang trải sinh hoạt phí tối thiểu và gom góp gửi về quê đỡ đần mẹ. Cậu ấy không thể bỏ ca, không thể trễ giờ, và càng không thể nhận thêm bất kỳ công việc gia công cơ khí nặng nhọc nào sau hai mươi giờ đêm mà không tự đẩy cơ thể mình vào trạng thái kiệt quệ đến đổ sụp.

Dải ô màu cam nhạt trải dài trên các cột ngày chẵn thuộc về Lê An Nhiên. Kể từ sau buổi họp tổng kết học kỳ một đầy căng thẳng, Nhiên đã thẳng thắn vạch ra ranh giới cá nhân rõ ràng đến mức không thể thương lượng: mẹ của Nhiên phải tăng ca kíp ba ở xưởng may da giày ngoại thành vào các buổi tối thứ Hai, thứ Tư và thứ Sáu, đồng nghĩa với việc từ mười bảy giờ ba mươi chiều đến hai mươi mốt giờ ba mươi đêm, Nhiên phải toàn tâm toàn ý ở nhà quán xuyến gia đình và chăm sóc bé Bo – cậu em trai bốn tuổi hiếu động và hay ốm vặt. Trong bốn tiếng đồng hồ ấy, Nhiên không thể nghe điện thoại, không thể mở máy tính để chỉnh sửa tài liệu dự án, và chỉ có thể tranh thủ phản hồi tin nhắn trong vòng tối đa hai mươi phút ngắn ngủi sau chín giờ rưỡi đêm, khi đứa trẻ đã chìm sâu vào giấc ngủ.

Còn hai dải ô màu vàng chanh và xám tro nằm liền kề nhau thuộc về Đỗ Mai Chi và Bùi Quốc Bảo. Mai Chi đang kiên trì bám đuổi kế hoạch tự học Toán sáu mươi ngày theo phương pháp chia nhỏ bước do thầy Tùng hướng dẫn, nhằm kéo lại điểm số 4,5 đáng thất vọng ở kỳ kiểm tra trước. Chi đã chủ động rút lui khỏi toàn bộ các trọng trách hậu cần nặng nề của lớp, thiết lập một nguyên tắc sắt đá: bảo vệ tuyệt đối mười lăm phút tự học toán mỗi ngày và kiên quyết từ chối làm thay phần việc của bất kỳ ai để tránh rơi vào vòng xoáy quá tải. Về phần Quốc Bảo, sau khi công khai chứng khó đọc và chính thức đăng ký lộ trình hỗ trợ chuyên biệt tại Phòng Hướng Dẫn của trường, cậu phải sử dụng phần mềm chuyển đổi văn bản thành âm thanh để đọc tài liệu, đồng thời rèn luyện kỹ năng giải các bài toán hình học không gian dưới sự giám sát chặt chẽ của giáo viên bộ môn. Cả Bảo lẫn Chi đều đang phải dồn toàn bộ tâm trí và năng lượng cho kỳ khảo sát chất lượng sắp diễn ra. Bản thân Khang cũng không thể nào quên được con điểm 4 cay đắng mà cậu từng nhận ở bài thi giữa kỳ một; nếu để bản thân xao nhãng thêm một lần nữa, cậu biết mình sẽ lại trượt dài trên vết xe đổ của sự chểnh mảng và tự mãn.

Khang đặt nhẹ đầu ngòi bút bi xuống góc lề giấy, bắt đầu làm một phép cộng cơ học đơn giản nhưng nghiệt ngã.

Theo bản đề án Bến Sông ban đầu – cái bản đề án bóng bẩy với những thuật ngữ mỹ miều mà cậu từng đứng trước Hội đồng Học sinh thuyết trình đầy tự hào – khối lượng công việc còn tồn đọng thực sự là một tảng đá khổng lồ: thi công hoàn thiện bốn hệ tủ sách mô-đun chống ẩm bằng khung sắt chữ V và gỗ pallet tái chế; khảo sát thị trường, thu mua, phân loại và dán nhãn mã vạch cho hai trăm đầu sách; thiết kế toàn bộ hệ thống nhận diện hình ảnh cho góc đọc cộng đồng; lên kịch bản tổ chức một buổi lễ khánh thành trang trọng kèm tiệc trà giao lưu với đại diện các ban ngành khu phố; và sau chuyến khảo sát thực địa cuối tuần trước cùng Trần Gia Huy, dự án lại phát sinh thêm một nhánh công việc mới: biên tập năm mươi cuốn cẩm nang hướng dẫn kỹ năng số khổ lớn cùng chuỗi các lớp tập huấn trực tiếp cho người cao tuổi về cách sử dụng dịch vụ công trên điện thoại thông minh.

Đầu bút bi của Khang gõ lách cách xuống mặt bàn theo từng nhịp tính toán khô khốc. Để có thể giải quyết dứt điểm toàn bộ khối lượng công việc khổng lồ ấy trước hạn chót đầu tháng Năm, nhóm dự án bắt buộc phải huy động và tiêu tốn tối thiểu bốn mươi giờ công lao động mỗi tuần.

Bốn mươi giờ công.

Con số ấy hiện rõ mồn một trên nền giấy trắng kẻ ô li, lạnh lùng, dứt khoát và không hề khoan nhượng. Để gom đủ bốn mươi giờ công ấy trong vỏn vẹn bảy ngày, Lâm sẽ buộc phải trốn ca phụ việc ở tiệm photocopy Mực Xanh để chui vào xưởng cắt sắt, chấp nhận bị trừ lương hoặc mất việc. Nhiên sẽ phải bỏ mặc đứa em trai bốn tuổi tự xoay xở trong căn nhà vắng hoặc thức trắng đêm bên màn hình máy tính để dàn trang cẩm nang. Chi và Bảo sẽ phải gác lại toàn bộ các bài tập Toán hình học và Đại số để chạy việc vặt, và chính bản thân Khang sẽ lại trượt chân vào cái vòng lặp ma quỷ quen thuộc: thức thâu đêm suốt sáng, làm bừa cho xong chuyện, rồi cuống cuồng ngụy tạo kết quả khi mọi thứ bắt đầu vỡ vụn.

Trong một thoáng chốc, hình ảnh Trần Gia Huy run rẩy ngã quỵ xuống nền gạch hoa lạnh ngắt nơi hành lang tầng hai vì ngộ độc caffeine kết hợp hạ đường huyết đột ngột, cùng gương mặt tái mét, hai tay ôm chặt lấy bụng quằn quại của Khánh Linh trước cửa phòng y tế bỗng dội về trong tâm trí Khang rõ mồn một. Đó không phải là những tai nạn ngẫu nhiên; đó là cái giá đắt đỏ, tàn nhẫn của thói quen xem nhẹ giới hạn chịu đựng sinh học, của việc không biết tự lượng sức mình, và của căn bệnh ngộ nhận xem sự kiệt sức đến tàn tạ như một minh chứng cao quý cho lòng tận tụy.

Khang thở hắt ra một hơi dài, lồng ngực cậu thắt lại trong một cảm giác đè nén ngột ngạt, nhưng kỳ lạ thay, đầu óc cậu lại trở nên sáng rõ và tỉnh táo đến lạ thường. Nếu là Khang của những tháng ngày trước đây, cậu chắc chắn sẽ chọn cách tặc lưỡi bỏ qua những con số này. Cậu sẽ tự ru ngủ mình bằng điệp khúc "rồi đâu sẽ vào đấy", sẽ cố gắng gồng gánh bằng những lời hứa hão huyền không có cơ sở, để rồi khi nước ngập đến tận cổ chân, cậu sẽ lại bấm bụng tải về một tấm ảnh cũ trên mạng, viết vài dòng báo cáo khống để che đậy sự bất lực và yếu kém của bản thân.

Thế nhưng, Khang của hiện tại, sau những buổi chiều cặm cụi cọ từng mảng gỉ sắt bám trên thanh kim loại ở xưởng thực hành đến mức các đầu ngón tay tưa máu, và sau những cuộc đối thoại nghiêm khắc đến trần trụi với cô giáo Thu Hà, đã thấu hiểu một chân lý giản đơn: sự dối trá thường không bắt đầu từ dã tâm xấu xa, mà nó nảy mầm chính từ khoảnh khắc người ta hèn nhát, không dám dũng cảm thừa nhận rằng mình không đủ sức để làm.

Không thể tiếp tục chần chừ chờ đợi đến buổi sinh hoạt định kỳ vào cuối tuần. Phải đối diện và tháo gỡ nút thắt nghẹt thở này ngay lập tức. Khang dứt khoát đóng nắp bút bi, rút chiếc điện thoại từ trong túi quần ra, mở ứng dụng trò chuyện của nhóm "Nhật Ký Một Phần Trăm" và gõ nhanh từng ký tự mạch lạc: triệu tập một cuộc họp khẩn cấp vào lúc mười sáu giờ ba mươi chiều nay tại Thư viện Cánh Buồm – sớm hơn lịch hẹn thường lệ ba ngày.

***

Mười sáu giờ ba mươi phút chiều, căn phòng thảo luận nhỏ nằm ở góc trong cùng tầng hai Thư viện Cánh Buồm tràn ngập ánh hoàng hôn buông lơi. Qua ô cửa kính lớn kéo dài từ trần xuống sàn, dòng sông An Hòa mùa này phẳng lặng như một tấm gương khổng lồ, phản chiếu những dải mây màu hồng xốp đang lững lờ trôi về phía hạ lưu. Tiếng quạt trần quay đều đều phả ra từng luồng gió mát rượi, xua tan bớt cái oi nồng còn sót lại của một ngày nắng gắt.

Đỗ Mai Chi là người bước vào phòng đầu tiên. Cô cẩn thận đặt chiếc hộp bút bằng vải bố thô ngay ngắn ở góc bàn bên phải, kéo ghế ngồi xuống rồi lập tức mở tập vở bài tập Đại số ra, tranh thủ từng phút lướt lại các công thức lượng giác. Bùi Quốc Bảo đẩy cửa bước vào ngay phía sau, vai đeo lệch một bên balo thể thao, hai tai vẫn đang cắm dây tai nghe nối với điện thoại – cậu vừa hoàn thành ca trực tưới nước và bắt sâu cho luống rau số ba trên Vườn Sân Thượng, đồng thời gửi xong file ghi âm báo cáo tiến độ đúng hạn cho cô quản lý vườn.

Vài phút sau, Võ Đức Lâm xuất hiện với chiếc áo sơ mi đồng phục đã bạc màu ở hai bên vai, ống tay áo xắn cao để lộ những vết chai sần thô ráp do nhiều năm bưng bê những thùng giấy in cồng kềnh, trên mái tóc cắt ngắn còn vương lại thoang thoảng mùi mực đặc trưng của máy photocopy công nghiệp. Cuối cùng, Lê An Nhiên bước vào phòng khi kim đồng hồ chỉ đúng mười sáu giờ hai mươi tám phút. Cô kéo ghế ngồi đối diện trực diện với Khang, ánh mắt điềm tĩnh, sâu sắc và đầy vẻ dò xét khẽ quét qua từng nét mặt của các thành viên đang có mặt trong phòng.

"Có chuyện gì mà gấp gáp vậy Khang?" Chi cất tiếng hỏi trước, giọng cô không giấu được một chút âu lo thảng thốt. "Tớ nhớ lịch họp cố định của nhóm mình là chiều thứ Sáu sau tiết sinh hoạt lớp cơ mà? Bọn mình còn chưa kịp tổng hợp xong bảng chi tiêu tuần này."

Bảo tựa lưng ra sau thành ghế gỗ, cười xòa một tiếng để cố làm dịu bớt bầu không khí có phần trang nghiêm quá mức: "Bộ bên Hội đồng Học sinh lại siết hạn chót nộp báo cáo tuần hoàn giấy hả Khang? Hay là bên xưởng thực hành báo linh kiện cảm biến độ ẩm bị lỗi kỹ thuật?"

Khang đảo mắt nhìn quanh một lượt. Những ánh mắt đang hướng về phía cậu không còn chứa đựng sự gay gắt, nghi kỵ hay phòng thủ như trong những ngày giông bão của tháng Mười năm ngoái. Thế nhưng, sâu thẳm bên dưới sự bình thản ấy vẫn là một nét thận trọng cố hữu. Cậu hiểu rất rõ điều đó: niềm tin là thứ có thể sụp đổ tan tành chỉ trong một tích tắc của sự dối trá, nhưng lại đòi hỏi hàng trăm ngày ròng rã gom góp từng hành động trung thực nhỏ bé nhất mới có thể dựng xây lại từng chút một.

Khang không mở đầu bằng một câu nói đùa bông lơn để lấp liếm sự ngượng ngùng như thói quen cũ. Cậu chậm rãi đứng dậy, trên tay không cầm theo bất kỳ tập hồ sơ in màu bóng bẩy hay slide trình chiếu rực rỡ nào. Cậu chỉ mang theo duy nhất tờ giấy ma trận thời gian biểu khổ A4 đã tính toán trưa nay, dùng hai mẩu nam châm tròn gắn chặt nó lên bề mặt chiếc bảng từ màu trắng treo trên tường.

"Tớ xin lỗi vì đã đường đột gọi mọi người đến đây sớm hơn lịch hẹn," Khang cất lời, giọng trầm, chậm rãi và dứt khoát. "Tớ chủ động đẩy lịch họp sớm ba ngày vì trưa nay, khi ngồi rà soát lại toàn bộ dữ liệu, tớ nhận ra một sai lầm mang tính hệ thống trong khâu tính toán của mình. Và lần này, tớ muốn nói thẳng, nói hết với cả nhóm trước khi cái sai lầm ấy biến thành một thảm họa thực sự đè bẹp chúng ta."

Không gian trong căn phòng thảo luận bỗng chốc chùng xuống, im ắng đến mức có thể nghe thấy cả tiếng thở khẽ của từng người. Lâm đặt hai bàn tay đan chặt vào nhau lên mặt bàn gỗ, ánh mắt dán chặt vào những mảng màu dạ quang chằng chịt trên tờ giấy A4. Nhiên khẽ nhướng một bên mày, lưng hơi thẳng lại, không ngắt lời mà chăm chú quan sát từng cử chỉ của Khang.

"Cuối tuần vừa rồi, sau khi tớ cùng Nhiên và Huy đi khảo sát thực địa ở phường Bến Sông trở về, tất cả chúng ta đều nhận thấy một thực tế rất rõ ràng: nhu cầu của người dân nơi đó đã thay đổi hoàn toàn so với những gì chúng ta mường tượng trên giấy tờ," Khang cầm chiếc bút dạ bảng, chỉ đầu bút vào từng cột mốc. "Các cô bác lớn tuổi ở nhà văn hóa không thực sự tha thiết với những kệ sách đồ sộ hàng trăm cuốn. Điều họ đang cần gấp gáp mỗi ngày là có người kiên nhẫn cầm tay chỉ việc, hướng dẫn họ cài đặt ứng dụng bảo hiểm y tế, tích hợp giấy tờ và dùng định danh điện tử trên những chiếc điện thoại thông minh. Khi ấy, nhóm mình ai nấy đều hào hứng vì nghĩ rằng chúng ta đã nắm bắt được đúng mạch nguồn của đời sống thực tế. Nhưng trưa nay, khi tớ ngồi ráp toàn bộ các cam kết cá nhân và lịch trình của từng người vào một bảng thời gian biểu tổng thể, tớ mới bàng hoàng nhận ra một sự thật tàn nhẫn."

Khang xoay người, viết lên góc trên cùng của chiếc bảng từ một con số thật lớn: **40 giờ/tuần**.

"Để vừa hoàn thành việc đóng mới tủ sách chống ẩm V2.0 ở xưởng cơ khí, vừa tự biên tập, thiết kế và in ấn năm mươi cuốn cẩm nang kỹ năng số khổ lớn tại tiệm Mực Xanh, đồng thời chuẩn bị giáo án và tổ chức đều đặn các lớp hướng dẫn cho người cao tuổi ở Bến Sông, nhóm chúng ta cần tối thiểu bốn mươi giờ làm việc thực tế mỗi tuần. Xin lưu ý, bốn mươi giờ này là con số thuần túy trong điều kiện lý tưởng, chưa hề tính đến một giờ dự phòng nào cho những sự cố hỏng hóc hay ốm đau phát sinh."

Khang nhìn thẳng vào mắt của từng người, ánh mắt cậu không hề trốn tránh hay dao động, mà chứa đựng một sự thành thực đến trần trụi:

"Lâm phải làm việc ở tiệm của chú Phúc trọn vẹn ba buổi tối mỗi tuần để lo tiền ăn và tiền nhà trọ, Lâm hoàn toàn không thể tăng ca cho dự án mà không vi phạm cam kết với cô Hà. Nhiên phải trông nom bé Bo vào các buổi tối chẵn để mẹ yên tâm đi làm ca kíp ở xưởng may, Nhiên không thể nhận thêm bất kỳ tài liệu nào để biên tập ngoài khung giờ quy định. Bảo và Chi cần dành ít nhất mười lăm đến hai mươi tiếng mỗi tuần để tập trung toàn lực cho môn Toán, nếu không muốn trượt khỏi ngưỡng an toàn trong kỳ khảo sát sắp tới. Và chính bản thân tớ, tớ cũng bắt buộc phải dành thời gian ôn thi nghiêm túc để không tái diễn lại điểm số tồi tệ của học kỳ trước."

Cậu hít sâu một hơi, đặt viên phấn đang cầm trên tay xuống khay đựng:

"Với tư cách là người khởi xướng và hiện đang chịu trách nhiệm điều phối hậu cần, tớ xin thẳng thắn thừa nhận: năng lực hiện tại của tớ hoàn toàn không đủ để gánh vác quy mô công việc này. Tớ không biết cách nào để phân bổ bốn mươi giờ công ấy mà không bòn rút sức khỏe, không xâm phạm vào thời gian mưu sinh và không kéo tụt điểm số học tập của các cậu. Nếu chúng ta cố chấp giữ nguyên cái kế hoạch cũ rích ấy chỉ vì sĩ diện, vì muốn có một bản báo cáo tổng kết hoành tráng để khoe mẽ trước toàn trường, chắc chắn chúng ta sẽ gãy đổ. Nhẹ thì sẽ có người kiệt sức phải nằm trạm xá như trường hợp của Huy và Linh, nặng thì toàn bộ dự án sẽ dở dang và chúng ta lại phải dùng đến sự dối trá, ngụy tạo số liệu để đối phó. Tớ không bao giờ cho phép bản thân và nhóm mình bước lại vào vũng lầy đó một lần nào nữa."

Sự im lặng đặc quánh bao trùm lấy căn phòng. Tiếng kim giây của chiếc đồng hồ treo tường tích tắc gõ từng nhịp khô khốc, vang vọng rõ rệt giữa bốn bức tường vôi trắng.

Mai Chi cúi đầu nhìn xuống tờ giấy ma trận trên bảng. Nơi khung giờ mười lăm phút tự học Toán mỗi ngày của cô được Khang dùng bút viền một đường khung màu đỏ nổi bật, kèm theo dòng chữ ghi chú rõ ràng: *Khung giờ học tập được bảo vệ nghiêm ngặt*. Bùi Quốc Bảo lặng lẽ nhìn dòng ghi chú về ca trực chăm sóc luống rau của mình, từng chi tiết đều được tính toán trùng khớp với thời gian biểu cậu đã đăng ký với Phòng Hướng Dẫn, không hề có bất kỳ dấu hiệu nào của sự chèn ép hay đòi hỏi cậu phải hy sinh quá mức.

Đức Lâm khẽ thở hắt ra một hơi dài qua kẽ răng, hai bờ vai vốn luôn căng cứng vì những gánh nặng mưu sinh của cậu từ từ thả lỏng xuống. Trong suốt những năm tháng đi học, mỗi lần nghe ban cán sự lớp hay các trưởng nhóm nhắc đến hai chữ "tiến độ", trong lòng Lâm luôn dấy lên một nỗi sợ hãi mơ hồ và cay đắng. Cậu luôn sợ mình sẽ bị đặt vào thế tiến thoái lưỡng nan: hoặc là phải bỏ việc làm thêm để giữ thể diện cho tập thể rồi chịu cảnh nhịn đói, hoặc là phải nhận lấy những ánh mắt phán xét, xem hoàn cảnh khó khăn của mình như một gánh nặng cản trở bước tiến của người khác. Nhưng vào lúc này, hoàn cảnh mưu sinh nhọc nhằn của cậu được Khang đặt trang trọng lên bàn thảo luận như một dữ liệu thực tế mang tính tiên quyết cần được tôn trọng, chứ không phải một khuyết điểm cần phải giấu giếm hay xấu hổ.

"Vậy thì..." Nhiên lên tiếng phá vỡ sự tĩnh lặng, ngón trỏ của cô gõ nhẹ từng nhịp đều đặn lên mặt bàn gỗ bóng lóa, "cậu đã tính ra được phương án nào khả thi hơn chưa Khang? Hay cậu gọi bọn tớ đến đây là để đề xuất giải tán dự án Bến Sông?"

"Không, tớ tuyệt đối không đề xuất giải tán," Khang lắc đầu một cách kiên quyết. Cậu quay người lại phía bảng từ, tháo tờ giấy ma trận xuống và lật sang mặt sau. Ở đó, ba phương án xử lý đã được cậu phác thảo chi tiết bằng bút mực đen, kèm theo các thông số định lượng cụ thể cho từng hạng mục. "Tớ đề xuất chúng ta thu hẹp quy mô lại. Nhóm mình chỉ làm những gì nằm trọn vẹn trong giới hạn năng lực thực tế của từng người. Tớ đã vạch sẵn ba phương án cụ thể để cả nhóm cùng mổ xẻ và biểu quyết."

Khang dùng đầu bút dạ chỉ vào dòng chữ nắn nót ở đầu trang:

"Phương án A: Chúng ta giữ nguyên toàn bộ phần chế tạo tủ sách chống ẩm V2.0. Lâm và Nam đã hoàn thiện bản vẽ mạch cảm biến rất chuẩn xác, các thanh sắt chữ V lưu kho cũng đã được cạo sạch gỉ sét và phủ sơn chống oxy hóa. Chúng ta sẽ dồn sức hoàn thiện một hệ tủ sách thật chất lượng để bàn giao cho nhà văn hóa khu phố, nhưng đồng thời sẽ hủy bỏ hoàn toàn các lớp kỹ năng số và không tiến hành biên tập cẩm nang nữa. Ưu điểm lớn nhất của phương án này là cắt giảm được ngay lập tức hai mươi giờ công biên tập nội dung, dàn trang và tổ chức sự kiện. Nhưng nhược điểm chí mạng là chúng ta sẽ hoàn toàn quay lưng lại với nhu cầu cấp bách nhất của hơn bảy mươi phần trăm cư dân lớn tuổi mà Nhiên và Huy vừa cất công khảo sát được."

Mai Chi khẽ nhíu mày, ngón tay mân mê mép tập vở, lắc đầu nhẹ tỏ ý không tán thành. Khang đưa đầu bút chuyển dịch xuống phần nội dung thứ hai:

"Phương án B: Chúng ta tạm hoãn vô thời hạn toàn bộ phần việc mộc và cơ khí của tủ sách. Toàn bộ nguồn lực hiện có, cùng với hạn mức tín dụng giấy in mà chú Phúc hỗ trợ tại tiệm Mực Xanh, sẽ được chuyển dịch trọn vẹn sang việc biên tập cẩm nang và mở các lớp tập huấn kỹ năng số. Ưu điểm là chúng ta đánh trúng vào bài toán chuyển đổi số thiết thực cho các cô bác ở địa phương. Nhưng nhược điểm là toàn bộ công sức nghiên cứu về cơ học vật liệu, kỹ thuật xử lý gỗ pallet chống cong vênh và thiết kế mạch cảm biến bán dẫn mà Lâm cùng Nam đã miệt mài thử nghiệm suốt hai tháng qua sẽ bị lãng phí hoàn toàn, và chúng ta cũng không giải quyết được vấn đề sách báo lưu trữ ở nhà văn hóa đang bị ẩm mốc, mối mọt tàn phá mỗi ngày."

Khang dừng lại một nhịp, ánh mắt cậu chuyển từ Lâm sang Nhiên, rồi dừng lại ở phương án cuối cùng được đóng khung cẩn thận:

"Phương án C: Tinh giản tối đa và kết hợp vi mô. Ở mảng cơ khí, thay vì cố chấp đóng đủ bốn hệ kệ cồng kềnh như bản đề án cũ, Lâm và tớ sẽ chỉ tập trung hoàn thiện đúng **một tủ sách đơn dạng mô-đun hai tầng**. Chiếc tủ đơn này có kích thước vừa vặn để đặt ở góc phòng sinh hoạt cộng đồng, dùng để chứa các tài liệu hành chính thiết yếu và truyện tranh thiếu nhi, đóng vai trò như một sản phẩm thử nghiệm thực tế để kiểm tra hiệu quả của giải pháp chống ẩm V2.0 trong mùa mưa sắp tới. Toàn bộ phần vật tư sắt và nguồn giấy vụn dôi dư sẽ được quy đổi tại tiệm Mực Xanh để in ấn đúng **năm mươi cuốn cẩm nang kỹ năng số khổ A4** in chữ lớn, có hình minh họa từng bước rõ ràng như ý tưởng của Huy. Và thay vì mở các lớp tập huấn ồ ạt hàng chục người, chúng ta chỉ tổ chức **hai buổi thử nghiệm quy mô nhỏ** vào sáng thứ Bảy, mỗi buổi chỉ tiếp nhận từ năm đến bảy bác cao tuổi theo hình thức kèm cặp một - một."

Khang đặt chiếc bút lông xuống khay, hai tay chống nhẹ lên cạnh bàn, tổng kết lại bằng những con số mạch lạc:

"Với Phương án C, tổng số giờ công lao động mỗi tuần của toàn đội sẽ giảm mạnh từ bốn mươi giờ xuống chỉ còn đúng **mười lăm giờ**. Lâm chỉ cần có mặt ở xưởng thực hành hai tiếng mỗi tuần vào chiều thứ Bảy để cùng Nam hàn ráp phần khung sắt. Nhiên chỉ cần dành ra ba mươi phút mỗi tối muộn để rà soát lại các bước thao tác trên cẩm nang mà tớ và Bảo đã hỗ trợ nhập liệu thô từ trước. Chi có thể toàn tâm toàn ý tập trung cho môn Toán, chỉ cần hỗ trợ nhóm khâu kiểm đếm số lượng cẩm nang khi nhận về từ tiệm in. Bảo sẽ dùng phần mềm ghi chú trên điện thoại để đọc và ghi âm lại từng bước thao tác ứng dụng, giúp hoàn thiện kịch bản hướng dẫn. Mười lăm giờ công này được chia đều cho năm người, nằm hoàn toàn bên trong ngưỡng an toàn sinh học và học tập của tất cả chúng ta."

Một luồng không khí nhẹ nhõm vô hình dường như vừa len lỏi qua từng ngóc ngách của căn phòng thảo luận nhỏ. Không còn những từ ngữ hoa mỹ, sáo rỗng; không còn những viễn cảnh rực rỡ nhưng rỗng tuếch được vẽ ra để làm vừa lòng người nghe. Từng con số, từng mốc thời gian trong Phương án C đều được gọt giũa tỉ mỉ, bám rễ sâu vào chính nhịp sống đời thường và hoàn cảnh cụ thể của từng con người đang ngồi quanh bàn.

Quốc Bảo là người phá vỡ bầu không khí đầu tiên. Cậu vỗ mạnh tay xuống đùi đánh đét một cái, đôi mắt sáng lên: "Tớ chọn Phương án C, không cần phải đắn đo thêm một giây nào nữa! Nói thật lòng với các cậu, lúc nãy nhìn thấy con số bốn mươi giờ công của Khang, sống lưng tớ lạnh toát cả đi. Mấy bài toán hình học không gian với thiết diện cắt của thầy Tùng đang làm đầu tớ như muốn nổ tung ra đây này. Nhưng nếu chỉ cần tớ dùng giọng nói để đọc to từng bước thao tác trên ứng dụng định danh rồi xuất thành file âm thanh để các cậu chuyển thành chữ viết cho cuốn cẩm nang, tớ cam đoan làm ngon lành chỉ trong vòng hai buổi tối!"

Đỗ Mai Chi cũng khẽ mỉm cười, nét căng thẳng trên gương mặt thanh tú hoàn toàn biến mất, thay vào đó là sự đồng thuận rõ rệt: "Tớ cũng hoàn toàn ủng hộ Phương án C. Nó tôn trọng ranh giới học tập mà tớ đã cam kết với thầy Tùng và gia đình. Tớ thực sự sợ hãi cái cảm giác vừa phải cắm đầu bấm máy tính giải hệ phương trình, vừa phải thấp thỏm lo lắng xem hôm nay ai đi mua vật liệu, ai lo chuyện trang trí phông bạt. Hoàn thiện một tủ sách đơn và tổ chức hai buổi hướng dẫn nhỏ là khối lượng công việc vừa vặn với sức vóc của nhóm mình, giúp chúng ta kiểm soát chất lượng đến từng chi tiết nhỏ nhất."

Đức Lâm khoanh hai tay trước ngực, ánh mắt đăm chiêu nhìn vào bản phác thảo chiếc tủ sách đơn hai tầng trên tờ giấy A4. Cậu gật đầu một cách chậm rãi, giọng nói chắc nịch: "Bản vẽ V2.0 mà tớ và Nam thiết kế vốn dĩ được phát triển dựa trên nguyên lý mô-đun độc lập. Việc rút gọn từ bốn hệ kệ liên hoàn xuống còn một khoang đơn hai tầng không những không phá vỡ cấu trúc kỹ thuật ban đầu, mà ngược lại, nó còn giúp tớ có đủ thời gian để căn chỉnh độ khít của rãnh trượt mica và ép chặt gioăng xốp cao su chữ D vào mép tủ một cách chuẩn xác nhất. Với một khoang đơn duy nhất, tớ và Khang chỉ cần đúng hai buổi chiều thứ Bảy là có thể hoàn tất toàn bộ phần khung sắt và lắp ráp mạch cảm biến. Chú Phúc cũng sẽ không phải chịu thêm bất kỳ áp lực nào về việc ứng trước vật tư hay bù lỗ tiền điện máy ở tiệm."

Ba cánh tay đã giơ lên, ba tiếng nói đồng thuận đã vang lên rõ ràng. Lúc này, mọi sự chú ý trong phòng đều dồn về phía Lê An Nhiên.

Nhiên vẫn giữ vẻ trầm tĩnh vốn có. Cô đưa tay cầm lấy tờ giấy ma trận thời gian biểu, lật đi lật lại, cẩn thận rà soát từng con số phân bổ mười lăm giờ công cho từng ngày trong tuần. Cô đọc kỹ từng dòng ghi chú, ngắm nghía từng ký hiệu nhỏ rồi mới từ từ ngẩng đầu lên, nhìn thẳng vào Khang.

Trong ánh mắt sâu thẳm của người lớp phó kỷ luật luôn nổi tiếng khắt khe và cẩn trọng ấy, không còn sót lại bất kỳ gợn sóng nghi ngờ nào như trong buổi chất vấn căng thẳng ở phòng 204 vào học kỳ trước. Thay vào đó, ánh lên một sự trân trọng chân thành và sâu sắc dành cho người đồng đội đối diện. Dũng cảm đứng ra nhận lỗi sau khi gây ra sai lầm là một điều đáng quý, nhưng dũng cảm đứng trước mặt bạn bè, thẳng thắn thừa nhận rằng mình "không biết cách giải quyết" và "không thể gánh vác nổi quy mô này" để cùng nhau tìm kiếm một giải pháp thực tế, lại là một nấc thang trưởng thành hoàn toàn khác biệt của bản lĩnh.

"Tớ đồng thuận với Phương án C," Nhiên cất lời, thanh âm trong trẻo, ấm áp và đượm vẻ kiên định. "Chuyến đi thực địa vừa rồi đã dạy cho tớ một bài học lớn: người dân ở Bến Sông cần sự kiên nhẫn, chân thành và chất lượng phục vụ thực chất, chứ họ không hề cần một ngày hội ồn ào mang tính phong trào. Hai buổi thử nghiệm quy mô nhỏ với mười đến mười lăm cô bác cao tuổi sẽ là cơ hội tuyệt vời để chúng ta quan sát tỉ mỉ từng thói quen sử dụng, nhận diện cặn kẽ những lỗi thao tác thực tế mà người già thường mắc phải khi chạm vào màn hình cảm ứng, trước khi chúng ta dám nghĩ đến việc nhân rộng mô hình ra toàn phường. Đó mới chính là tinh thần cốt lõi của 'Một Phần Trăm' — làm một việc thật nhỏ nhưng làm đến nơi đến chốn, chu đáo và trọn vẹn mỗi ngày, thay vì vẽ ra một đề án khổng lồ lấp lánh rồi bỏ dở giữa chừng."

"Như vậy là toàn bộ năm thành viên đều nhất trí tuyệt đối với Phương án C," Khang buông một tiếng thở phào nhẹ nhõm, một cảm giác thư thái vô biên lan tỏa khắp các thớ cơ đang căng cứng nơi bả vai cậu. Cậu cảm thấy như vừa trút bỏ được một tảng đá vô hình nặng hàng chục cân mà bấy lâu nay bản thân đã tự chất lên vai chỉ vì nỗi ám ảnh sợ bị người khác đánh giá là yếu kém hay thiếu năng lực.

Khang đưa tay với lấy chiếc bút lông dầu màu đỏ nằm trên khay bảng. Cậu dứt khoát bước tới trước tấm bảng kế hoạch chung của nhóm – nơi ở góc trên cùng vẫn còn lưu lại những dòng chữ nắn nót, bay bướm được viết từ đầu học kỳ: *"Kế hoạch trọng điểm: Tổ chức Ngày hội Kỹ năng số Bến Sông – Khánh thành Không gian Đọc Cộng đồng quy mô 4 hệ kệ"*.

Không một chút ngập ngừng, không một thoáng chần chừ hay tiếc nuối cho những hư danh phù phiếm, Khang đặt mạnh đầu ngòi bút lông màu đỏ thẫm xuống mặt bảng, vạch một đường thẳng tắp, dứt khoát và dũng cảm gạch bỏ hoàn toàn dòng mục tiêu bóng bẩy ấy. Ngay bên dưới vệt mực đỏ còn chưa kịp khô, cậu nắn nót viết lại từng con chữ vuông vức, rõ ràng và khiêm nhường:

*“Hạng mục tháng Tư: 01 Tủ sách mô-đun chống ẩm V2.0 + 50 cuốn Cẩm nang A4 + 02 buổi hướng dẫn thử nghiệm (tối đa 7 người/buổi).”*

Nhiên lặng lẽ nhìn Khang gạch bỏ mục tiêu trang trí hào nhoáng trên bảng, khóe môi cô khẽ mỉm cười và gật đầu đồng thuận.