Chiếc Hộp Ở Chợ Đồ Cũ

Góc kho sách ngập mùi giấy ố và bụi vôi vỡ vụn, để trơ một mảng sàn gạch hoa xám xịt nơi chiếc hộp gỗ sơn then quen thuộc vốn luôn ngự trị.

Vi đứng sững giữa hai dãy kệ lim, chiếc đèn pin mini bằng kim loại trên tay cô run rẩy rọi một vệt sáng trắng bệch vào khoảng trống trơn nhẵn nhụi. Lớp bụi tro dày cộp tích tụ qua hàng năm trời ở góc tường ẩm mốc đã bị vạt đi một mảng vuông vức, để lộ bốn vết lõm tròn nhỏ xíu sâu chừng vài milimét — dấu ấn của bốn chiếc chân đế bọc đồng. Mép viền của khoảng trống ấy sắc cạnh đến tàn nhẫn, những hạt bụi li ti còn chưa kịp lắng xuống, chao lượn lấp lánh trong luồng sáng như những mảnh vụn của một cơn ác mộng vừa thành hình. Bức vách trát vôi sát chân tường vẫn còn nguyên vệt cọ xát màu xám nhạt nơi góc hộp cọ vào lúc bị nhấc bổng lên; một mẩu vữa mục cỡ hạt ngô rơi chỏng chơ ngay tâm của vết lõm phía trong, mép vỡ còn trắng hếu, mới tinh, chứng tỏ vật thể chỉ vừa rời khỏi vị trí ấy chưa đầy nửa khắc.

Tiếng nổ xình xịch khô khốc của động cơ xe ba gác máy từ ngoài mặt ngõ Hàng Chỉ vọng vào, xé toạc bầu không khí tĩnh mịch của buổi sớm mai. Âm thanh kim loại va đập lách cách trên khung sườn rệu rã cùng tiếng xích tải chùng nhão quất vào chắn bùn dội ngược vào vách ngõ hẹp, nghe như tiếng đồng hồ đếm ngược thúc giục trong lồng ngực.

Một luồng khí lạnh buốt xông thẳng từ sống lưng lên đỉnh đầu. Vi không kịp tắt đèn pin, giắt vội nó vào túi áo khoác rồi lao như bay qua dãy hành lang hẹp ngổn ngang những kiện báo cũ. Đôi giày vải mềm của cô đạp trên lớp giấy vụn và mạt cưa lạo xạo. Cánh cửa sắt kéo hoen gỉ của hiệu sách mở toang một nửa, gió mùa đông bắc lùa vào hun hút, mang theo mùi sương sớm ẩm ướt và hơi lạnh đặc quánh của lòng phố cổ.

Dưới ánh đèn đường vàng vọt còn chưa tắt, một người đàn ông trung niên mặc áo chẽn kaki bạc phếch, quấn khăn rằn quanh cổ đang loay hoay chằng lại sợi dây chun bản lớn quanh thùng xe ba gác. Trên sàn xe chất cao ngất ngưởng những bao tải dứa căng phồng cùng những chồng tạp chí khổ lớn được buộc chéo bằng dây nilon xanh, tỏa ra mùi mốc meo nồng nặc xen lẫn mùi dầu nhớt khét lẹt phả từ ống xả tự chế của chiếc xe.

"Chú ơi! Chú Thắng!" Vi thở dốc, hai tay bám chặt vào thành xe sắt lạnh ngắt, giọng cô lạc đi vì kinh hoàng. "Khoan đã, chú đừng đi vội!"

Người thợ dọn kho giật mình quay lại, điếu thuốc lào cháy dở trên môi suýt rơi xuống đất. Tàn đóm đỏ quạch lập lòe soi rõ gương mặt vuông vức lấm lem bồ hóng và những nếp nhăn sâu hoắm nơi đuôi mắt. Ông ta nhíu mày nhìn vẻ mặt trắng bệch, đôi mắt mở to thất thần của Vi, tay vẫn không buông đầu dây chằng cao su bản rộng cắt từ săm ô tô hỏng: "Cô Vi đấy à? Làm tôi giật cả mình. Gì mà cuống lên thế? Sách báo cũ với mấy kiện từ điển rách góc kho tôi bốc xong cả rồi. Cân đo đàng hoàng với bà Hà từ chiều qua, tiền nong cũng giao đủ một nửa, giấy biên nhận dán ngay trên bàn thu ngân đấy thây."

"Cháu không hỏi chuyện tiền nong!" Vi gần như hụt hơi, ngực phập phồng dữ dội dưới lớp áo len mỏng dính sương. "Cái hộp gỗ... Ở góc trong cùng dưới chân kệ lim tầng trệt, phía sau hai chồng tạp chí Địa lý... Chú có thấy chiếc hộp gỗ sơn then màu đen bọc đồng không?"

Người thợ dọn kho ngớ người ra một nhịp. Ông ta buông lỏng tay kéo, đưa bàn tay thô ráp, nứt nẻ vì bốc vác lên gãi gãi bờ gáy lấm tấm mồ hôi dù trời đang rét căm căm. Mấy ngón tay sần sùi cào vào làn da sạm nắng kêu sột soạt, miệng phả ra một luồng khói thuốc lẫn hơi nước đặc quánh.

"Hộp gỗ à? Cái hòm con con nặng trịch, đen sì sì như khúc gỗ mục ấy hả?"

Tim Vi nảy lên một nhịp buốt nhói, máu dồn lên hai thái dương rần rật: "Đúng rồi! Nó ở đâu rồi chú?"

"Ơ kìa, thì khiêng lên xe chứ ở đâu!" Người thợ tặc lưỡi, giọng thản nhiên như thể đang nói về một bó bìa các-tông vô giá trị, với tay kéo căng sợi dây chun móc vào gờ sắt dưới sàn xe nghe đánh *chát* một tiếng khô khốc. "Bà Hà dặn tôi từ chập tối là dọn cho bằng sạch cái góc ẩm thấp ấy, bảo để đấy mối mọt nó xông nát cả chân kệ lim. Tôi thấy cái hòm ấy nằm vùi trong đống mạng nhện, khóa đồng thì gỉ ngoét, lại chẳng dán nhãn mác gì, tưởng đồ phế liệu vứt xó nên bảo thằng cháu phụ việc nhấc luôn ném lên thùng xe cùng đám sách báo mục rồi."

"Chú ném lên xe nào?!" Vi hét lên, thanh âm vỡ vụn giữa con ngõ vắng, dội vào bức tường rêu phong đối diện nghe trơ trọi đến rợn người.

"Thì cái chuyến xe ba gác đầu tiên ấy chứ đâu!" Ông Thắng xua tay, bắt đầu cảm thấy bực bội trước sự kích động của cô gái trẻ. Ông rút điếu thuốc tàn khỏi môi, dí mạnh vào thành xe dập tắt rồi nhét vào túi áo chẽn. "Thằng cháu tôi nó lái chuyến ấy đi từ năm giờ kém mười lăm rồi. Giờ này chắc nó chở thẳng ra bãi chợ đồ cũ ngoài chân đê sông Hồng để đổ cho mối gom rồi chứ còn đâu nữa! Chuyến này của tôi là chuyến vét đuôi, toàn tạp chí với giấy vụn rời thôi..."

Vi lùi lại một bước, hai chân cô bỗng dưng run rẩy như không còn chút sức lực nào để chống đỡ cơ thể. Gót giày vải thụt lùi trúng phải một cạnh gờ cống xi măng gồ ghề khiến cô lảo đảo, may mà bàn tay kịp chộp lấy thanh chắn cửa sắt han gỉ. Bàn tay cô siết chặt lấy mép túi áo khoác đến mức các khớp ngón tay trắng bệch, móng tay hằn sâu vào lòng bàn tay qua lớp vải kaki thô.

Chiếc xe ba gác đầu tiên đã rời đi gần bốn mươi lăm phút.

Bốn mươi lăm phút trong thế giới ngầm của những kẻ săn lùng cổ vật và giấy tờ cũ là một khoảng thời gian đủ để một món đồ biến mất vĩnh viễn vào hư vô. Ở một bãi tập kết ven đê, bốn mươi lăm phút nghĩa là xe đã đổ hàng xuống bạt, các thúng mủng xảo quyệt đã quây kín, những bàn tay lành nghề đã sục sạo dưới đáy các bao tải, và những then khóa ọp ẹp đã có thể bị nậy tung bằng một lưỡi đục cùn chỉ để tìm vài đồng bạc hoa xòe hay mẩu xà cừ sót lại.

Nỗi ám ảnh kinh hoàng nhất, thứ bóng ma luôn rình rập cô suốt hai năm qua kể từ ngày rời bỏ tòa soạn, đột ngột bùng phát dữ dội như một ngọn lửa thiêu đốt toàn bộ lý trí của Vi. Trong chiếc hộp gỗ sơn then ấy không chỉ có những kỷ vật cũ kỹ của gia đình mà dì Hà gom góp — từ mớ biên lai thuế nhà cổ thời Bảo Đại cho đến mấy xấp chỉ thêu ngũ sắc đã mục mủn; sâu thẳm trong ngăn đáy kép của nó, dưới lớp ván mỏng dán giấy dó điều, chính là bưu kiện niêm phong bằng giấy Kraft nâu buộc chỉ đỏ mà thầy Trần Minh Đạo đã gửi gắm cho cô ngay trước đêm ông bị đột quỵ và toàn bộ sự nghiệp điều tra lừng lẫy bị chôn vùi.

Đó là gói tài liệu mà thầy Đạo đã dùng cả danh dự, thậm chí cả mạng sống để bảo vệ — mắt xích nguyên bản vạch trần cách thức mạng lưới Sông Ngầm của Tạ Minh Thành thao túng các chứng chỉ giám định, dùng các công ty bình phong như Di sản Minh Thành và trạm trung chuyển ở nhà số 17 Hàng Gương để biến những cổ vật trôi nổi thành đồ mỹ nghệ xuất khẩu hợp pháp. Từng bản sao sổ sách vận chuyển có chữ ký sống, từng cuộn phim âm bản chụp lại các đợt bốc dỡ tượng gốm hoa nâu tại các bến cóc dọc sông Đáy, tất cả đều nằm im lìm trong bóng tối của chiếc hộp ấy suốt hai năm ròng rã.

Nếu gói tài liệu đó rơi vào tay mạng lưới của Tạ Minh Thành...

Hình ảnh Bùi Quang Duy với nụ cười nhã nhặn nhưng độc địa, ánh mắt sắc như dao cau của Tạ Minh Thành tại những buổi tọa đàm văn hóa sang trọng, và bóng đen của những kẻ lạ mặt lởn vởn quanh hiệu sách Bát Đàn cách đây mấy hôm lập tức bện xoắn vào nhau, bóp nghẹt lấy lồng ngực Vi. Liệu việc dọn kho này có thực sự là một sự nhầm lẫn vô tình? Hay mạng lưới của Thành đã đánh hơi thấy dấu vết của gói tài liệu sau khi trạm giấy tờ tại nhà số 17 Hàng Gương bị công an niêm phong? Hay tồi tệ hơn, những kẻ buôn bán phế liệu ở chợ ven đê sẽ xé toang lớp giấy niêm phong, đem đốt những trang ghi chép vô giá của thầy Đạo thành tro bụi bên bờ sông giá buốt để lấy chút lửa sưởi tay trong buổi sớm đông hàn?

"Vi! Có chuyện gì mà ầm ĩ ngoài cửa thế con?"

Một giọng nói ngái ngủ xen lẫn tiếng ho khan lục cục từ trên cầu thang gỗ vọng xuống. Dì Ninh Thu Hà, một tay ôm ngang thắt lưng còn đang dán cao nóng tỏa mùi quế nồng nặc, một tay vịn chặt vào tay vịn cầu thang, khập khiễng bước từng bước xuống tầng trệt. Mái tóc hoa râm của bà búi vội sau gáy bằng một chiếc kẹp nhựa đồi mồi sứt một góc, gương mặt hằn rõ những nếp nhăn mệt mỏi và sự khó chịu vì bị đánh thức quá sớm. Tấm áo khoác len màu bã trầu khoác hờ trên vai lay nhẹ theo từng bước chân xiêu vẹo của người đàn bà mắc chứng đau thần kinh tọa kinh niên.

Vi quay ngoắt lại, ánh mắt rực lửa nhìn người dì ruột: "Dì Hà! Dì đã bảo người ta khiêng chiếc hộp gỗ sơn then ở góc kho đi đúng không?"

Bà Hà sững lại ở bậc cầu thang cuối cùng. Nhìn thấy người thợ bốc vác đang trố mắt nhìn, rồi nhìn sang gương mặt tái mét, căng thẳng đến cực điểm của cháu gái, bà chớp chớp mắt, vẻ lúng túng hiện rõ trên khóe môi: "Hộp... hộp nào? Dì chỉ bảo chú Thắng dọn mấy chồng từ điển ẩm mốc với mấy bó tạp chí Liên Xô mối ăn dưới chân kệ lim thôi mà. Mấy thứ ấy để đấy ẩm thấp, mùi hôi bốc lên tận gác xép, dì ngủ không tài nào thở nổi..."

"Cháu đang hỏi chiếc hộp gỗ sơn then!" Vi bước dồn tới, giọng cô run lên bần bật, từng từ như gằn ra từ kẽ răng. "Chiếc hộp khóa đồng hình cá chép, luôn để ở góc trong cùng sau chồng tạp chí Địa lý! Chú Thắng bảo chính miệng dì dặn dọn sạch cả cái góc ấy!"

"Ối giời đất ơi!" Bà Hà thảng thốt kêu lên, hai tay buông khỏi thanh vịn cầu thang, chắp lại trước ngực rồi đập mạnh vào đùi một cái đét. "Dì... dì có bảo khiêng cái hòm ấy đi bao giờ đâu! Dì tưởng nó nằm sâu tít bên trong, họ chỉ khuân sách báo bên ngoài thôi chứ! Dì dặn dọn 'sạch góc ấy' là dọn đống giấy mục, ai mà ngờ mấy ông thợ thô thiển lại khiêng luôn cả cái hòm gỗ cũ kỹ ấy đi cơ chứ!"

Bà Hà hốt hoảng quay sang người thợ bốc vác, giọng the thé phân bua, đôi mắt kèm nhèm hoa lên vì cuống: "Này chú Thắng, chú làm ăn buồn cười nhỉ! Người ta thuê chú dọn sách báo thanh lý theo cân, chứ cái hòm gỗ lim sơn then gia bảo của nhà người ta, chú thấy nặng chình chịch thế mà không biết mở mồm ra hỏi một câu à? Sao lại tự tiện bê lên xe chở đi như đồ đồng nát thế?"

Ông Thắng cũng đỏ mặt tía tai vì bị mắng oan, giật mạnh sợi dây chun chằng xe khiến sàn sắt rung lên bần bật: "Này bà Hà, bà nói thế mà nghe được à! Chiều qua chính mồm bà chỉ tay vào cái góc ấy bảo: 'Chú dọn sạch bong cái góc chân kệ cho tôi, vứt hết đi cho khuất mắt, toàn đồ nợ nần xú quẩy từ chục năm trước'. Thằng cháu tôi nó thấy cái hòm gỗ mốc meo, bản lề long tróc, khóa gỉ ngoét thì tưởng đồ vứt đi chứ gia bảo nỗi gì! Nó còn phải hai đứa hò hét mới vần nổi lên xe vì nặng như cối đá. Giờ bà lại đổ vấy cho chúng tôi là thế nào? Tiền công dọn kho tôi còn chưa cầm đủ của bà đâu đấy!"

"Thôi! Hai người đừng cãi nhau nữa!"

Tiếng thét của Vi vang lên đanh gọn, cắt đứt cuộc tranh cãi vô bổ. Đôi bàn tay cô lạnh ngắt, nhưng trong đầu, các nơ-ron thần kinh đang hoạt động với tốc độ điên cuồng. Trí nhớ hình ảnh của cô lập tức tái hiện toàn bộ dữ liệu: xe ba gác máy chở phế liệu rời ngõ lúc năm giờ kém mười lăm; tốc độ trung bình trong phố cổ buổi sớm khoảng hai mươi cây số một giờ; đường đi qua Hàng Bạc, Hàng Chiếu, rẽ ra đường đê Trần Nhật Duật; điểm đến khả dĩ nhất của những chuyến xe gom đồ cũ đầu ngày từ khu vực Hoàn Kiếm chính là Chợ đồ cũ ven đê sông Hồng, đoạn gần bãi An Dương hoặc chân cầu Long Biên.

Đó là một khu chợ tự phát, họp từ lúc bốn giờ sáng và tan khi mặt trời lên rạng ngày. Nơi đó là mớ bòng bong của đủ loại phế phẩm: đồ gỗ rã từ các khu tập thể cũ, bát đĩa sứt mẻ, sách báo ve chai, và cả những món đồ trôi nổi không rõ nguồn gốc được sang tay chớp nhoáng giữa các tiểu thương và dân buôn đồng nát. Một cái hòm gỗ lim bọc đồng dù cũ kỹ cũng là miếng mồi ngon cho những gã thợ mộc chuyên săn gỗ vụn về làm cán dao, hoặc đám buôn đồ giả cổ tìm vỏ hộp để nhét đồ gốm nhái vào lừa khách du lịch.

Nếu chiếc hộp bị cạy ra ở đó... Nếu bưu kiện của thầy Đạo bị một kẻ nào đó bán cho đồng nát hoặc tệ hơn, bị tay chân của Tạ Minh Thành mua lại...

Vi quay phắt người, không thèm nghe thêm một lời phân trần nào của dì Hà hay ông Thắng, lao thẳng ra khỏi cửa hiệu sách, rẽ ngoắt sang hướng ngõ Hàng Chỉ.

Sương sớm mùa đông buốt như kim châm chích vào hai bên má Vi. Bầu trời Hà Nội lúc gần sáu giờ sáng vẫn là một màu xám đục nhờ nhờ. Phố xá chưa lên đèn đường ca sáng, chỉ có vài bóng người già đi tập thể dục quàng khăn len kín mít lướt qua như những bóng ma, tiếng chổi tre của người công nhân vệ sinh quét ràn rạt trên vỉa hè vọng lại khô khốc.

Vi chạy thục mạng qua ngã ba Hàng Bạc, đôi bắp chân căng cứng vì kiệt sức nhưng đôi chân vẫn guồng đi trong vô thức. Hơi thở phả ra thành từng luồng khói trắng xóa rồi tan biến ngay vào màn sương. Cô hướng thẳng về phía căn nhà ống hai tầng cũ kỹ nằm nép mình bên cạnh tiệm kim hoàn cổ, nơi có biển hiệu bằng gỗ gụ đã mờ nét chữ thếp vàng: *Đồng Hồ Tư Thời*.

*Cạch. Cạch. Cạch.*

Vi đập dồn dập vào cánh cửa gỗ bức bàn của Tiệm Đồng Hồ Tư Thời. Tiếng then gỗ lỏng lẻo rung lên bần bật dưới lòng bàn tay lạnh ngắt của cô.

"Cụ Tư! Cụ Tư ơi! Mở cửa cho cháu với!"

Tiếng đập cửa dồn dập làm kinh động cả một góc phố tĩnh mịch. Một con chó nhà bên sủa gắt gao qua khe cửa sắt. Bên trong nhà, sau vài giây im ắng, vang lên tiếng bước chân nhẹ nhàng nhưng dứt khoát, đi kèm tiếng tích tắc quen thuộc của hàng chục cỗ máy thời gian đang cùng vận hành trong không gian kín — những quả lắc đồng hồ Odo, đồng hồ Cuckoo gõ nhịp đều đặn như nhịp tim của một thế giới biệt lập với dòng chảy hỗn loạn ngoài kia.

Cánh then gỗ kêu cọt kẹt một tiếng dài, cánh cửa hé mở. Cụ Phạm Tư Thời xuất hiện sau khe cửa. Cụ đã thức dậy từ lâu, trên người mặc chiếc áo bông chần màu xám tro trang nhã, cổ đeo chiếc kính lúp chuyên dụng của thợ sửa đồng hồ vắt ngược lên trán, tay vẫn còn cầm một miếng da hươu dùng để lau chùi mặt kính. Mùi dầu máy đồng hồ tinh chế thơm nhẹ, ngai ngái phả ra từ căn phòng ấm cúng.

Nhìn thấy Vi trong bộ dạng đầu tóc rối bời, hơi thở đứt quãng, gương mặt trắng bệch không còn một giọt máu, đôi mắt già nua tinh anh của cụ Tư khẽ nheo lại. Cụ không hỏi những câu thừa thãi, mà lập tức kéo rộng cánh cửa, đưa một bàn tay khô ráo ấm áp giữ lấy khuỷu tay cô: "Vi? Có chuyện gì lớn thế con? Vào nhà uống chén nước nóng đã..."

"Không kịp uống nước đâu cụ Tư ơi!" Vi nắm chặt lấy cổ tay áo bông của cụ, giọng run rẩy đến nghẹn ngào, những giọt nước mắt chực trào nơi khóe mi bị gió lạnh làm khô cứng lại. "Chiếc hộp gỗ sơn then ở kho sách nhà cháu... Dì Hà sơ suất để thợ dọn kho bốc nhầm lên xe ba gác chở ra Chợ đồ cũ ven đê rồi! Chuyến xe đi từ năm giờ kém mười lăm... Trong đó có gói tài liệu của thầy Đạo, cụ Tư ơi! Nếu mất nó... cháu sẽ mất tất cả! Mọi thứ thầy gửi lại... công sức của bao nhiêu năm..."

Ánh mắt cụ Tư Thời thoáng chốc biến chuyển. Nếp nhăn nơi khóe mắt cụ giật nhẹ một cái rất khẽ, nhưng gương mặt cụ vẫn phẳng lặng như mặt hồ không gợn sóng. Là người bạn vong niên từng đồng hành cùng nhà báo Trần Minh Đạo suốt những năm tháng điều tra gian nan, từng chứng kiến những tài liệu mật được chuyển giao trong đêm đen của thập niên trước, cụ hiểu rõ hơn ai hết sức nặng ngàn cân của cái tên "Trần Minh Đạo" và bưu kiện bí mật mà ông gửi gắm lại trước khi ngã xuống.

Cụ không hỏi thêm nửa lời về việc tại sao chiếc hộp lại bị dọn đi. Người thợ già lập tức quay vào trong, đặt miếng da hươu lên bàn kính làm việc, giật lấy chiếc áo khoác gió dày màu xanh rêu treo trên mắc áo, với tay lấy chùm chìa khóa và chiếc mũ nồi len đội sụp lên đầu.

"Ra Chợ đồ cũ bãi sông Hồng ngay. Giờ này chợ họp đông nhất, sương mù trên sông chưa tan, người ta chưa kịp dỡ hết hàng đâu." Cụ Tư nói dứt khoát, giọng điềm tĩnh lạ kỳ như một chiếc mỏ neo giữ Vi lại giữa cơn lốc hoảng loạn. "Đi bằng xe máy của tôi. Ô tô của chú Khang giờ này vào phố cổ chỉ tổ tắc đường ở mấy nút giao chợ hoa."

Chưa đầy hai phút sau, chiếc xe máy Honda Super Cub 82 màu xanh cánh chả cũ kỹ nhưng máy móc được cụ Tư chăm sóc kỹ lưỡng như một cỗ máy đồng hồ Thụy Sĩ đã nổ giòn giã. Cụ Tư đạp nổ máy dứt khoát, tiếng bô xe êm ru, đều đặn. Vi ngồi sau xe cụ, hai bàn tay bám chặt vào khung kim loại lạnh ngắt phía sau yên, các ngón tay tê buốt vì gió sớm nhưng lòng dạ thì nóng như có than đốt.

Chiếc xe lao vút qua những con phố cổ còn đang chìm trong giấc ngủ ngái ngôi: Hàng Bạc, Hàng Chiếu, lướt qua những mái ngói rêu phong xám xịt của những ngôi nhà cổ đóng kín cửa, chui qua vòm đá rêu phong của Ô Quan Chưởng rồi lao thẳng ra đường đê Trần Nhật Duật.

Gió từ mạn sông Hồng thốc ngược vào mặt buốt rát. Càng đi về phía bờ đê, sương mù càng dày đặc. Từng dải sương trắng đục từ mặt sông bốc lên, cuộn tròn như những dải lụa ma quái trườn qua mặt đường nhựa gồ ghề, nuốt chửng ánh đèn pha vàng nhạt của chiếc Super Cub. Hơi ẩm bám vào mi mắt Vi, đọng thành những giọt nước li ti làm nhòe đi tầm nhìn.

"Vi này!" Cụ Tư nói lớn qua tiếng gió rít bên tai, giọng cụ vẫn giữ được sự bình thản đáng kinh ngạc, như một chiếc kim giây bằng thép không bao giờ chệch nhịp dù giông bão có thổi qua mặt kính. "Ký ức của con rất tốt, nhưng khi con hoảng sợ, ký ức sẽ tự động vẽ thêm những chi tiết mà con sợ hãi nhất. Nhớ lấy lời tôi: bình tĩnh mà nhìn, đừng để nỗi sợ dẫn đường cho đôi mắt!"

Vi cắn chặt môi đến mức bật máu, vị tanh nồng lan tỏa nơi đầu lưỡi. Cơn đau thể xác nhói lên giúp cô ghìm lại cơn hoảng loạn đang chực trào dâng bóp nghẹt lồng ngực. Lời dặn của cụ Tư như một gáo nước lạnh tạt vào tâm trí đang bốc hỏa của cô. Phải, cô là một chuyên viên lưu trữ. Nghề của cô là nhìn nhận sự thật dựa trên các thuộc tính vật chất có thể kiểm chứng: chất liệu, kích thước, kỹ thuật gia công, dấu vết cơ học. Cô không được phép để nỗi ám ảnh về Tạ Minh Thành biến mình thành một kẻ hoang tưởng mù quáng, thấy bóng gió ở khắp mọi nơi rồi tự đánh mất đi khả năng phán đoán chính xác.

Chiếc xe máy lượn một vòng cua gắt xuống con dốc đất trơn trượt dẫn thẳng ra bãi bồi ven sông Hồng. Đất phù sa ẩm ướt nhão nhoét bám vào lốp xe khiến đuôi xe hơi văng nhẹ, nhưng tay lái vững chãi của cụ Tư đã ghìm chặt hướng đi, đưa xe trượt qua một vũng nước đọng xám xịt rồi tấp vào mép bãi.

Chợ đồ cũ ven đê hiện ra giữa làn sương sớm như một khu hội chợ ma mị thời trung cổ.

Dưới ánh sáng leo lét của những bóng đèn ắc quy vàng vọt và những đốm lửa bập bùng từ các thùng phuy đốt rác sưởi ấm, hàng trăm tiểu thương và người mua kẻ bán đang chen chúc nhau trên một dải đất bồi lầy lội trải dài hàng trăm mét men theo chân đê. Mùi khói rơm rạ ẩm ướt quyện với mùi bùn sông nồng nặc, mùi dầu máy khét lẹt và mùi ẩm mốc của hàng vạn món đồ phế thải phả vào không khí một cảm giác ngột ngạt khó tả. Những bóng người trùm áo mưa rách, đội nón mê, quấn khăn len xơ xác đi lại lầm lũi trong sương mù trông như những ảo ảnh chập chờn.

Ở đây, người ta bán tất cả những gì có thể gom nhặt được từ lòng thành phố: từ những đống sắt vụn hoen gỉ, dây đồng, khung xe đạp cũ, đến những chiếc sập gụ khảm ốc đã bong tróc từng mảng lớn, những chiếc tủ chè long cánh, những thùng gốm sứ hoa lam sứt vòi, mẻ miệng nằm lăn lóc trên nền đất ẩm. Tiếng kỳ kèo ngã giá lầm rầm, tiếng kim loại va vào nhau loảng xoảng, tiếng bánh xe ba gác nghiến cọt kẹt trên bùn đất tạo nên một thứ âm thanh hỗn độn, xao xác của một buổi bình minh cơ cực. Những ngọn đèn pin cầm tay loang loáng quét qua bùn lầy, hắt lên những vệt sáng sắc nhọn như lưỡi kiếm chém vào màn sương.

Cụ Tư tắt máy, dựng chân chống xe máy sát một gốc dâu da xoan cổ thụ ven mép dốc. Thân cây xù xì bám đầy rêu xanh che khuất một phần chiếc xe, giữ nó cách xa luồng người đi lại hỗn tạp.

"Khu đồ gỗ gia dụng và đồ đồng nát cồng kềnh nằm dọc theo mép bạt phía tây, gần mấy lò đốt than," cụ Tư chỉ tay về phía làn khói xám đang bốc lên nghi ngút giữa màn sương, nơi có ánh lửa bập bùng hắt lên từ một đáy thùng phuy thủng. "Mấy xe ba gác chở sách báo cũ từ nội thành ra thường đổ hàng cho dãy tiểu thương bạt xanh ở đoạn ấy. Chúng ta chia nhau rà soát, nhưng không được tách xa quá mười mét."

"Dạ!" Vi gật đầu dứt khoát.

Cô kéo cao cổ áo len, bước thoăn thoắt theo sau cụ Tư, đôi giày vải lập tức chìm xuống lớp bùn nhão nhoét lạnh ngắt, nước bẩn ngấm qua lớp vải dệt buốt tận ngón chân nhưng cô chẳng buồn bận tâm. Đôi mắt cô mở to hết cỡ, đảo liên tục qua từng tấm bạt trải trên mặt đất.

Trí nhớ hình ảnh của Vi bắt đầu quét qua từng chi tiết với tốc độ tối đa, từng thông số kỹ thuật hiện lên rõ mồn một như trang hồ sơ lưu trữ: - Chiếc hộp gỗ của nhà cô: gỗ thị ta, dài khoảng bốn mươi xăng-ti-mét, rộng ba mươi xăng-ti-mét, cao hai mươi lăm xăng-ti-mét. Gỗ thị nhẹ hơn lim nhưng đanh và không bao giờ cong vênh, thớ mịn màng. - Bề mặt phủ sơn then đen tuyền, có độ bóng mờ của kỹ thuật sơn mài cổ truyền thống qua nhiều lớp sơn cánh gián lót bên dưới, không phải sơn xịt công nghiệp bóng lộn hay sơn ta rẻ tiền. - Bốn góc bọc miếng đồng chạm trổ hoa cúc dây có ba chốt đinh tán đồng nhỏ mỗi mặt, các đinh tán được gò tay tròn trịa chứ không phải đinh máy dập. - Mộng ghép ở các cạnh là mộng mang cá đôi (dovetail joints) được đẽo gọt thủ công bằng tay từ những năm bốn mươi, cạnh mộng có độ lệch khoảng 0,5 milimét ở góc dưới bên trái do vết đục hơi xiên của người thợ mộc xưa. - Khóa gài mặt trước bằng đồng hình đôi cá chép ngậm ngọc, then cài có rãnh xước sâu do từng bị cạy mở bằng tuốc-nơ-vít trong một đợt kiểm tra nhà cửa từ thời bao cấp.

Cô lướt qua một tấm bạt chất đầy đồng hồ báo thức Liên Xô cũ và quạt tai voi cánh cao su rách mướp. Không có. Lướt qua một đống sách giáo khoa và tạp chí những năm chín mươi đã ố vàng, bốc mùi ẩm mốc nồng nặc, vài người đàn bà đang ngồi bệt phân loại giấy bìa vụn. Không có. Lướt qua một dãy sọt sắt chứa đầy khung tranh thờ mạ nhũ vàng đã bong tróc, vài bức tượng thạch cao gãy tay gãy chân nằm ngổn ngang như phế tích. Vẫn không có.

Mỗi giây trôi qua, lồng ngực Vi lại thắt lại một vòng. Đã sáu giờ mười lăm phút sáng. Sương mù trên mặt sông bắt đầu loãng dần khi gió đông bắc thổi mạnh hơn, mang theo hơi nước lạnh buốt rát da thịt. Những người mua buôn bắt đầu túa vào chợ đông hơn, tay cầm đèn pin soi sục sạo vào từng đống hàng vừa hạ tải từ các xe thồ. Tiếng mặc cả càu nhàu, tiếng chửi thề vang lên lộn xộn khắp các góc bạt.

Nếu một tay buôn đồ cổ ranh ma nào đó nhìn thấy chiếc hộp gỗ bọc đồng, hắn sẽ nhận ra ngay giá trị của lớp gỗ thị và ổ khóa cổ, mua đứt nó với giá vài trăm ngàn rồi mang đi mất dạng. Hoặc tệ hơn, một gã cửu vạn dùng xà beng nậy tung nắp hộp để tìm vàng bạc giấu trong đáy kép, xé nát xấp tài liệu bằng giấy Kraft rồi vứt xuống dòng nước đục ngầu của sông Hồng...

"Vi! Nhìn bên kia!" Tiếng cụ Tư Thời vang lên trầm thấp nhưng đầy uy lực bên tai cô.

Vi giật mình quay sang hướng ngón tay khô gầy của cụ chỉ.

Cách chỗ họ đứng chừng mười lăm bước chân, nằm nép mình dưới bóng một chiếc xe tải nhẹ chở đầy đồ gỗ rã từ nhà cổ, là một tấm bạt dứa màu xanh rách nát trải tạm bợ trên đống xỉ than ướt sũng. Ngồi xổm bên cạnh tấm bạt là một tiểu thương luống tuổi, mặc áo bông bộ đội bạc màu, cổ quấn chiếc khăn len xù xì, miệng ngậm điếu thuốc lào phì phèo khói trắng, trước mặt ngổn ngang những chiếc bàn là than con gà bằng đồng gỉ xanh, vài chiếc đèn măng-sông hoen gỉ, một đống bát đĩa sành tráng men da lươn sứt mẻ... Người đàn ông đang khàn giọng phân bua với một vị khách ghé chân săm soi: "Bác cứ yên tâm, đống này tôi mua lại cả lô của đội dọn nhà trọn gói vừa xả ra rạng sáng nay, đồ người ta dọn kho thanh lý đàng hoàng chứ tôi đời nào thèm rước đồ trộm cắp bậy bạ!"

Và ở ngay góc ngoài cùng của tấm bạt, nằm chỏng chơ bên cạnh một cối đá giã cua nứt đôi, là một chiếc hộp gỗ.

Tim Vi như ngừng đập hoàn toàn. Cả thế giới xung quanh cô dường như câm bặt, tiếng ồn ào của chợ búa, tiếng máy nổ, tiếng gió rít đều lùi xa ra khỏi thính giác, chỉ còn lại tiếng máu chảy rần rật qua thái dương như nhịp búa đập.

Đó là một chiếc hộp gỗ sơn then màu đen tuyền. Kích thước ước lượng bằng mắt: dài khoảng bốn mươi xăng-ti-mét, rộng ba mươi xăng-ti-mét, cao chừng hai mươi lăm xăng-ti-mét. Bốn góc của nắp hộp... đều được bọc bằng các miếng kim loại màu vàng xỉn chạm trổ hoa văn uốn lượn. Và ở các góc cạnh của thân hộp, những đường mộng ghép gỗ đan vào nhau theo hình răng lược — kết cấu mộng mang cá cổ điển mà cô đã nhìn thấy hàng trăm lần dưới ánh đèn pin ở góc kho nhà mình. Quấn quanh thân hộp là hai vòng dây thừng xơ dừa thô ráp màu vàng ố đã tưa mép, một chi tiết rất khác với sợi dây dù bện màu xanh lục mà Vi đinh ninh nhớ trong đầu, nhưng trong cơn bấn loạn đang thiêu đốt tâm can, mắt cô chỉ dán chặt vào lớp sơn đen và góc kim loại mà bỏ qua mối bất thường ấy.

Lớp sơn then trên nắp hộp bóng mờ dưới làn sương sớm, phủ một lớp bụi mỏng màu tro xám — thứ bụi vôi đặc trưng của góc kho ẩm thấp nhà dì Thu Hà.

"Nó... chính là nó..." Vi thì thào, giọng cô nghẹn ứ nơi cuống họng. Đôi chân cô như bị một lực hút vô hình kéo giật về phía tấm bạt xanh, từng khớp xương ngón tay run rẩy co lại.

Cụ Tư Thời khẽ đưa tay giữ nhẹ lấy bả vai cô, ánh mắt cụ nheo lại thật sâu, nhìn chăm chú vào món đồ nằm giữa đống đồng nát: "Từ từ đã, Vi. Đừng vội bước tới. Nhìn kỹ đi con."

Nhưng lúc này, mọi dây thần kinh của Vi đều đang căng ra như dây đàn sắp đứt. Hình ảnh gói tài liệu niêm phong của thầy Đạo, số phận của bài báo điều tra bị đình chỉ hai năm trước, và nỗi sợ hãi tột cùng về việc mạng lưới Sông Ngầm đã thọc tay vào tận góc nhà mình đang choán ngợp toàn bộ tâm trí cô.

Chiếc hộp gỗ gia truyền đang nằm đó, trơ trọi giữa bùn đất, rác rưởi và sự dòm ngó của những kẻ qua đường.

Nhìn chiếc hộp nằm chỏng chơ giữa đống đồng nát, tim Vi thắt lại: "Nếu tài liệu của thầy Đạo rơi vào tay kẻ khác ở đây, mọi thứ tôi làm sẽ sụp đổ."