Giá rẻ hết hạn

Mặt đường trước cổng Chợ Đèn Lồng trưa tháng Bảy vương vãi những tờ sao kê tài khoản ngân hàng in sắc cam rực của sàn Vạn Mua. Nắng đứng bóng rót thẳng xuống những vạt ngói âm dương xám xịt, dội ngược lên nền gạch tàu bỏng rát một thứ hơi nóng hầm hập, làm bốc lên đủ thứ mùi vị đặc quánh của một khu chợ miền Trung vào độ oi nồng nhất: mùi tanh nồng của mắm nêm, mắm ruốc ủ chum lâu ngày, mùi hanh hao mằn mặn của cá nục, mực khô phơi giàn, mùi tre nứa ngâm nước lợ và cả mùi mực in công nghiệp khen khét còn chưa ráo hẳn trên những tập hóa đơn vừa được chuyển phát nhanh đến từng sạp hàng. Không gian vốn dĩ chỉ có tiếng lách cách của guốc mộc, tiếng đon đả mời chào hay tiếng mặc cả nhừa nhựa giọng Quảng nay bị xé toạc bởi những tràng cãi cọ the thé, nghẹn ngào pha lẫn phẫn uất, biến góc phố cổ tĩnh lặng thành một mớ bòng bong hỗn độn ngay đầu giờ ngọ.

Chiến dịch mang cái tên mỹ miều “Bão Giá Phố Cổ” – chương trình ưu đãi miễn phí chín mươi ngày mà cô quản lý vùng Hồ Khánh Vy cùng đội ngũ tiếp thị rầm rộ đổ bộ xuống Chợ Đèn Lồng cách đây một quý – đã chính thức khép lại vào đúng mười hai giờ đêm hôm qua. Suốt ba tháng ròng rã, cả khu chợ như bị cuốn vào một cơn mê đắm lạ lùng. Những cuộn băng rôn màu cam chói lọi giăng kín các nhịp vì kèo gỗ cổ kính; những chiếc máy in nhiệt mini kết nối Bluetooth nhỏ bằng bao thuốc lá được phát miễn phí tận tay từng người; cùng với đó là những lời cam kết đường mật về mức tăng trưởng ba trăm phần trăm, về một “cuộc cách mạng số hóa triệu đô” sẽ đưa đặc sản phố Hội vượt khỏi lũy tre làng vươn ra toàn quốc. Người ta từng thấy các bà, các chị vừa phe phẩy chiếc quạt nan vừa háo hức nhìn con số đơn hàng nhảy múa liên hồi trên màn hình điện thoại. Họ thức thâu đêm suốt sáng để đóng từng gói mè xửng, niêm phong từng hũ mắm cá rò, chằng buộc từng chiếc rổ mây, ngỡ như cái thời hoàng kim buôn bán trên bến dưới thuyền từ mấy trăm năm trước đang được một tập đoàn công nghệ khổng lồ hồi sinh bằng những thuật toán kỳ diệu.

Thế nhưng, giấc mộng êm ái ấy vừa vỡ vụn tan tành ngay trong buổi đối soát tài chính đầu tiên của tháng thứ tư.

Hệ thống máy chủ của sàn Vạn Mua vừa điểm đúng 0 giờ thì lập tức kích hoạt điều khoản tự động trừ mười lăm phần trăm hoa hồng trên mỗi đơn hàng thành công, cộng thêm hai phần trăm phí xử lý thanh toán trực tuyến, ba mươi nghìn đồng phí duy trì gian hàng mỗi tháng, cùng hàng loạt khoản phụ phí mang những cái tên trừu tượng như “chi phí tối ưu hiển thị danh mục”, “phí dịch vụ lưu trữ đám mây đối tác”. Kinh hoàng hơn cả là chi phí tiếp thị hiển thị tự động. Phần lớn các chủ sạp ở Chợ Đèn Lồng đều là những người lớn tuổi, cả đời quen với việc cân đong từng lạng đường, hạt muối, mắt mờ tay run khi chạm vào màn hình cảm ứng. Khi thấy những thông báo đẩy nhấp nháy liên tục với dòng chữ “Bấm để tăng năm trăm lượt xem” hay “Đẩy hàng nhanh trong khung giờ vàng”, họ cứ ngỡ đó là quà tặng tri ân của sàn nên tiện tay bấm “Đồng ý”. Họ không hề hay biết rằng mỗi một cái chạm tay vô thức ấy là một lần kích hoạt gói đấu thầu từ khóa tự động mà thuật toán của sàn đã cài cắm sẵn ở những ngóc ngách hiểm hóc nhất trong điều khoản người dùng.

Hậu quả trút xuống đầu họ thật khốc liệt: những sạp hàng bán càng chạy, đóng gói càng nhiều, gói đến sưng cả đầu ngón tay thì số tiền thực nhận về tài khoản lại càng teo tóp, thậm chí rơi thẳng vào cảnh âm tiền hàng, nợ ngược lại sàn thương mại điện tử.

“Trời đất quỷ thần hai vai ơi! Có ai thấu cái nỗi oan khiên ni không?” Chú Bảy mây tre đứng tựa lưng vào cây cột đình chợ tróc sơn, chiếc áo cộc tay sờn vai ướt sũng mồ hôi, bàn tay gầy guộc run bần bật giơ cao tờ giấy sao kê chi chít những dòng gạch đỏ. “Tui bán cả tuần lụt mặt lụt mũi, thức tới hai giờ sáng đan thêm lồng bàn với rổ xảo, đi giao được hơn một trăm đơn khô cá chỉ vàng với mực cán cay giùm cho mấy bà con bên dãy khô, doanh thu ghi trên cái máy in nhiệt ni rành rành gần mười lăm triệu bạc. Răng chừ tới phiên thanh toán đối soát, nó trừ sạch trơn chỉ còn vỏn vẹn có hai trăm bốn chục ngàn là răng? Nó tính tiền hoa hồng mất đứt hai triệu hai, rồi phí chiết khấu sàn, phí đẩy hiển thị trang chủ hết một triệu tám! Vốn liếng tiền lấy hàng ngoài bến cá tui còn chưa trả cho chủ nậu, chừ tui lấy chi đắp vô đây hả trời?”

Bên cạnh chú Bảy, cô Năm bán hạt dưa và đồ sấy cũng đang ngồi bệt xuống bậc thềm đá xanh của cổng chợ, chiếc nón lá rách vành vứt lăn lóc bên cạnh, hai tay ôm lấy mặt khóc rấm rứt: “Tui có biết quảng cáo hiển thị là cái giống chi mô! Thấy cái nút màu cam hiện lên bảo ‘Bấm để tăng năm trăm lượt xem’, tui tưởng sàn nó tặng không cho người già buôn bán, ai dè mỗi cú bấm nó trừ của tui ba nghìn rưởi! Bán một gói hạt sen sấy lời được sáu nghìn, nó cắn một phát hơn nửa tiền lời, chừ báo sạp tui âm năm trăm sáu chục ngàn tiền dịch vụ, bắt nộp thêm tiền mặt vô ví điện tử nó mới cho rút tiền gốc ra! Tiền đâu mà nộp? Con tui đang nằm viện ngoài Điện Bàn đợi tiền thuốc, chừ tiền hàng kẹt cứng trong cái ví ảo nớ thì tui biết bấu víu vào đâu?”

Cách đó không xa, một nhân viên chăm sóc khách hàng mặc chiếc áo thun màu cam rực của sàn Vạn Mua đang lúng túng ôm chiếc cặp da giả trước ngực như một tấm khiên che chắn, mặt mày tái mét không còn một giọt máu trước vòng vây tầng tầng lớp lớp của năm sáu người đàn bà buôn bán lâu năm ở chợ. Cậu thanh niên trẻ tuổi, trán lấm tấm mồ hôi hột, chỉ biết lắp bắp lặp đi lặp lại những câu chữ học thuộc lòng từ cẩm nang đào tạo nội bộ: “Dạ... các cô các chú thông cảm cho tụi con... đây là hệ thống máy chủ tự động tính toán theo hợp đồng dịch vụ điện tử đã ký kết giữa hai bên... Hết hạn chín mươi ngày ưu đãi thì biểu phí tiêu chuẩn của sàn bắt đầu áp dụng đồng loạt trên toàn quốc chứ đâu riêng gì Hội An... Con chỉ là nhân viên thị trường đi phát bảng sao kê đối soát thôi, con không có thẩm quyền sửa thuật toán của máy chủ trung tâm...”

“Thuật toán cái con khỉ mốc!”

Một tiếng thét đanh thép vang lên như sét đánh ngang tai, xé toạc bầu không khí ngột ngạt và vòng vây hỗn loạn.

Đám đông dạt ra hai bên. Chị Trương Ngọc Diệp sầm sập lao tới, chiếc tạp dề vải thô màu nâu quấn ngang hông bay phần phật theo từng bước chân nặng trịch. Trên tay chị cầm xấp bản thanh toán in đậm logo màu cam của Vạn Mua bị vò nhàu nát ở góc mép. Chị Diệp là người đàn bà buôn đồ sắt lớn nhất Chợ Đèn Lồng, quanh năm đối mặt với đe, búa, chảo gang, dao bầu và những thanh sắt thép nặng trịch, tính tình khét tiếng băm bổ, nóng nảy nhưng sòng phẳng. Đôi mắt sắc sảo thường ngày của chị nay đỏ ngầu những tia máu vì uất ức và mất ngủ.

Chị lao thẳng tới quầy nước chè ven đường, đập mạnh tập giấy xuống mặt bàn gỗ phát ra một tiếng *chát* chói tai khiến gã nhân viên giật bắn mình, loạng choạng lùi lại nửa bước, va cả lưng vào giàn dưa leo của sạp bên cạnh.

“Mày ngó cho rõ cái này!” Chị Diệp chỉ ngón tay thô ráp, móng tay còn dính vệt gỉ sắt đen sì vào dòng chữ in nghiêng rất nhỏ ở góc dưới bản sao kê. “Tuần rồi sạp tao bán được bốn chục cái nồi lẩu inox với chảo chống dính. Giá bán tao đã bấm bụng hạ xuống mười phần trăm theo lời con bé quản lý vùng của tụi mày xúi giục để ‘hút khách tương tác’, lấy số lượng đè chất lượng. Tiền hàng gốc tao lấy ngoài kho đại lý chưa thu về đủ, nay bản thanh toán gởi về báo tao nợ sàn bảy trăm bốn mươi lăm nghìn đồng! Trong đó có năm trăm tám mươi nghìn tiền ‘Quảng cáo thông minh tự động kích hoạt ngoài giờ cao điểm’! Tao kích hoạt hồi nào? Tao có biết chữ tiếng Anh tiếng u nào đâu mà kích với chả hoạt?”

Cậu nhân viên lúng túng đưa bàn tay run rẩy lên đẩy gọng kính cận, cố gắng dán mắt vào dãy số chi chít trên trang giấy: “Dạ... chị Diệp ơi, trên hệ thống ghi nhận rất rõ ràng đây nè chị... Vào lúc hai mươi mốt giờ ba mươi phút đêm thứ Ba, tài khoản sạp Kim Khí Ngọc Diệp có bấm vào cửa sổ pop-up gợi ý tham gia chương trình ‘Đấu thầu từ khóa gia dụng thông minh’. Điều khoản phụ lục số 4B quy định nếu người bán không bấm nút tắt cửa sổ trong vòng mười giây, hệ thống sẽ mặc định kích hoạt chế độ tự động tối ưu hóa vị trí tìm kiếm...”

“Mười giây cái quân lừa đảo chúng mày!” Chị Diệp nghiến răng kèn kẹt, ngực phập phồng dữ dội dưới lớp áo vải thô. “Lúc chín rưỡi đêm tao đang bận tắm rửa, thay băng cho ông già tao bị liệt nằm một chỗ bên Cẩm Phô, cái điện thoại vứt trên đầu giường cho thằng con tao học bài, ai rảnh đâu mà canh mười giây với tụi mày? Tụi mày cài bẫy tiểu thương tụi tao rõ ràng! Tụi mày cố tình giấu cái nút tắt cho nhỏ xíu ở góc khuất, rồi đếm ngược mười giây để tự động móc túi người ta! Cái đó là quân ăn cướp chứ công nghệ công nghẽo cái nỗi gì!”

Uất ức dâng lên nghẹn ứ nơi cổ họng, chị Diệp rút chiếc điện thoại thông minh cũ kỹ nứt cả mặt kính từ túi tạp dề ra. Màn hình vẫn còn lưu nhật ký cuộc gọi dày đặc tới số hotline tổng đài hỗ trợ người bán của Vạn Mua mà chị đã bấm liên tục từ tám giờ sáng đến tận lúc này. Chị bấm nút gọi lại một lần nữa, bật loa ngoài lên mức tối đa rồi dí sát vào mặt người nhân viên trẻ tuổi.

Từ chiếc loa rè rè của chiếc điện thoại rẻ tiền, một giọng nữ được lập trình sẵn vang lên đều đều, lạnh lùng và vô cảm: *“Cảm ơn quý đối tác đã gọi đến Trung tâm Hỗ trợ Người bán Vạn Mua. Để tra cứu biểu phí hoa hồng, vui lòng bấm phím 1. Để khiếu nại cấn trừ số dư, vui lòng bấm phím 2 và tiếp tục chờ đợi trong giây lát... Hiện tại tất cả các tư vấn viên đều đang bận xử lý cuộc gọi khác. Ước tính thời gian chờ: bốn mươi lăm phút. Xin quý khách vui lòng giữ máy hoặc truy cập mục Khiếu nại tự động trên ứng dụng...”*

“Mày nghe chưa? Bốn mươi lăm phút!” Chị Diệp gầm lên, bàn tay siết chặt chiếc điện thoại đến mức các khớp ngón tay trắng bệch ra. “Từ sáng tới chừ tao nghe cái điệp khúc ni mười lần rồi! Gọi lên thì máy móc trả lời lòng vòng, khiếu nại trên ứng dụng thì nó gửi về một cái thư điện tử trả lời tự động bảo ‘Hệ thống đã ghi nhận và sẽ phản hồi trong vòng bảy ngày làm việc’! Bảy ngày nữa thì tiền nợ đại lý đồ nhôm ngoài Đà Nẵng của tao tới hạn, người ta xiết nợ tao, ai chịu trách nhiệm cho tao? Tụi mày làm ăn cái kiểu đem con bỏ chợ, bóp cổ tiểu thương lấy tiền quảng cáo nuôi cái sàn của tụi mày à? Hôm nay mày không giải quyết cho tao rút tiền gốc ra trả nợ thì đừng hòng bước chân ra khỏi cái cổng chợ ni!”

Đám đông xung quanh bắt đầu hùa theo, tiếng la ó mỗi lúc một dữ dội. Gã nhân viên trẻ mặt cắt không còn giọt máu, nhân lúc chị Diệp đang hoa tay chỉ trỏ, cậu ta bèn thụt lùi lại, luồn lách qua khe hẹp giữa hai sạp đồ khô rồi co giò cắm đầu cắm cổ chạy biến ra hướng bờ sông Hoài, bỏ lại đám đông tiểu thương đang sục sôi giận dữ phía sau.

Đúng lúc cơn phẫn nộ của khu chợ chạm đỉnh điểm, một chiếc xe hơi màu trắng bóng loáng rẽ làn khói bụi trờ tới, đỗ xịch ngay trước cổng ban quản lý chợ. Tiếng lốp xe miết trên mặt đường nhựa khô khốc làm dấy lên một luồng gió nóng. Cánh cửa xe bật mở, Hồ Khánh Vy bước xuống.

Người quản lý phát triển người bán khu vực miền Trung của Vạn Mua vẫn giữ nguyên vẻ chỉn chu, sắc sảo và hiện đại thường thấy. Cô mặc bộ vest công sở màu xám tro cắt may vừa vặn tôn lên vóc dáng thanh mảnh, mái tóc uốn lượn sóng buông lơi nhẹ nhàng qua bờ vai, đôi hoa tai ngọc trai lấp lánh dưới ánh nắng hè gay gắt và đôi giày cao gót màu đen gõ nhịp lách cách dứt khoát trên từng phiến đá hoa cương. Đi sau cô là hai trợ lý trẻ tuổi đeo thẻ nhân viên bóng loáng, tay ôm xấp hồ sơ dày cộp cùng những chiếc máy tính bảng đời mới nhất. Sự xuất hiện đường bệ, đĩnh đạc và mang đậm phong thái thành thị của Vy lập tức thu hút mọi ánh nhìn thù địch từ các sạp hàng xung quanh. Những cái liếc xéo, những tiếng xì xào cay nghiệt bắn về phía cô như những mũi tên tẩm thuốc độc.

Nhận thấy tình hình căng thẳng có nguy cơ bùng phát thành một vụ ẩu đả mất kiểm soát, Trưởng ban điều phối Đặng Quốc Vinh vội vã từ trong phòng làm việc bước ra. Chiếc áo sơ mi cộc tay của ông ướt đẫm hai bên nách, trán cau lại đầy vẻ âu lo. Ông vẫy tay ra hiệu, cất giọng sang sảng mời Vy cùng các tiểu thương có mặt bước vào hội trường nhỏ của ban quản lý chợ để tổ chức một buổi đối thoại trực tiếp nhằm xoa dịu tình hình.

Căn phòng họp chưa đầy bốn mươi mét vuông với những bức tường quét vôi vàng đã ố mốc nhanh chóng chật ních người. Cánh cửa sổ mở toang nhưng không đón nổi một ngọn gió. Hai chiếc quạt trần cũ kỹ quay tít trên trần nhà, phát ra những tiếng cọt kẹt rệu rã chỉ đủ khuấy đảo khối không khí oi bức. Mùi thuốc lá lào khét lẹt của mấy bác xe thồ quyện với mùi mồ hôi áo vải của tiểu thương, mùi tanh nồng của mắm khô vương trên quần áo họ tạo nên một bầu không khí ngột ngạt, bức bách đến nghẹt thở.

Ông Vinh bước lên bục, gõ mạnh chiếc thước gỗ bản lớn xuống mặt bàn làm việc, hắng giọng phát ra tiếng vang lớn: “Bà con trật tự giùm tôi! Xin bà con giữ bình tĩnh! Cô Vy đại diện cấp cao của sàn Vạn Mua đã trực tiếp về đây để lắng nghe, có chi khúc mắc, vướng bận thì ngồi xuống nói năng cho đàng hoàng, rõ ràng từng việc một, không được chửi bới, to tiếng làm mất trật tự an ninh của chợ!”

Khánh Vy đứng dậy. Cô khẽ cúi đầu chào ông Vinh và hướng mắt về phía toàn thể tiểu thương đang ngồi chen chúc trên những dãy ghế gỗ dài, nở một nụ cười chuyên nghiệp, chừng mực, hoàn toàn không để lộ chút bối rối hay e sợ nào. Cô khẽ vuốt lại nếp áo vest, mở máy tính bảng đặt lên bàn rồi ra hiệu cho hai trợ lý đi phát những tập tài liệu in màu trang nhã, bìa cán màng mờ bóng bẩy tới tay từng người.

“Kính thưa bác Vinh và toàn thể cô chú, anh chị tiểu thương Chợ Đèn Lồng,” Vy cất giọng truyền cảm, rành rọt, từng âm tiết phát ra qua chiếc micro để bàn đều được kiểm soát với âm lượng vừa vặn, chuẩn xác như một bài thuyết trình trong phòng hội nghị khách sạn năm sao. “Trước hết, cháu rất thấu hiểu tâm trạng lo lắng, hoang mang của bà con khi nhìn thấy bảng kê thanh toán đối soát kỳ này. Sự thay đổi đột ngột về dòng tiền là điều không ai mong muốn. Tuy nhiên, cháu xin phép được giải thích một cách khách quan và khoa học nhất để mọi người nắm rõ bản chất của vấn đề.”

Vy dừng lại một nhịp, ánh mắt sắc sảo quét qua những gương mặt hằn sâu vết chân chim đang nhìn mình chằm chằm, rồi tiếp tục bằng một tông giọng đầy vẻ chia sẻ:

“Giai đoạn chín mươi ngày vừa qua là chương trình tài trợ trải nghiệm hoàn toàn phi lợi nhuận mà sàn Vạn Mua dành riêng cho phố cổ Hội An, nhằm mục đích giúp bà con làm quen với hành vi mua sắm trực tuyến của người tiêu dùng hiện đại. Sàn đã bỏ ra hàng trăm triệu đồng ngân sách để trợ giá vận chuyển, tặng máy in, miễn toàn bộ phí hoa hồng. Nhưng như mọi nền tảng kinh doanh văn minh và bền vững trên thế giới, sau giai đoạn dùng thử, sàn bắt buộc phải áp dụng biểu phí tiêu chuẩn để duy trì hạ tầng kỹ thuật, chi phí thuê máy chủ đám mây và đội ngũ kỹ sư vận hành xuyên suốt hai mươi tư trên bảy. Toàn bộ mức phí hoa hồng mười lăm phần trăm cùng các gói dịch vụ gia tăng đều đã được ghi nhận rất rõ ràng, cụ thể trong Hợp đồng khung dịch vụ số hóa mà từng chủ sạp đã đặt bút ký hoặc bấm xác nhận điện tử từ ngày đầu tiên mở gian hàng.”

Vy đưa tay lật nhẹ một trang trên máy tính bảng, ánh mắt hướng thẳng về phía tập tài liệu bị vò nát trên tay chị Diệp:

“Chị Diệp và chú Bảy thấy số tiền thực nhận bị sụt giảm là do các sạp chưa kịp thích ứng với cơ chế phân bổ dòng tiền tự động của thuật toán sàn. Mười lăm phần trăm hoa hồng và chi phí đấu thầu hiển thị không phải là khoản tiền mất đi một cách vô nghĩa, mà là một khoản tái đầu tư tất yếu để thuật toán của Vạn Mua nhận diện gian hàng của anh chị là ‘người bán tích cực’, từ đó đẩy sản phẩm của sạp lên trang nhất trong kết quả tìm kiếm của hàng triệu khách hàng trên toàn quốc. Trong thương mại điện tử, không hiển thị đồng nghĩa với cái chết. Nếu bây giờ bà con hoảng sợ mà tắt quảng cáo hay rút lui, thuật toán sẽ lập tức hạ bậc hiển thị của sạp xuống trang cuối, và số lượng đơn hàng sẽ giảm ngay về con số không.”

Chị Diệp không kìm được nữa, đập mạnh bàn đứng phắt dậy, mặt đỏ tía tai, chiếc ghế đẩu sau lưng đổ lăn kềnh xuống sàn gạch: “Đầu tư cái mả mẹ gì mà cắn vào cả tiền vốn của tao? Mày nói năng văn hoa nghe êm tai quá hỉ! Tao bán một cái chảo gang chống dính lời được có hai mươi nghìn đồng bạc lẻ, sàn của tụi mày đớp mất mười lăm nghìn tiền hoa hồng, cắn thêm mười nghìn tiền quảng cáo tự động kích hoạt ban đêm, thành ra tao bán một cái chảo là tao phải móc tiền túi bù lỗ vô năm nghìn đồng! Buôn bán kiểu ni là buôn máu, bán mạng cho tụi mày ăn sung mặc sướng chứ đầu tư cái chi? Càng bán càng thâm thụt vốn liếng, tiền đâu tao mua thuốc cho ba tao, tiền đâu tao đóng học phí cho con tao?”

Tiếng xì xào, hưởng ứng lập tức bùng lên như châm dầu vào lửa khắp căn phòng họp ngột ngạt: “Đúng đó!”, “Bán cho cố vô rồi ôm một đống nợ!”, “Bỏ tiền túi ra bù lỗ để nuôi cái sàn triệu đô của mấy người à?”, “Trả lại tiền hàng cho chúng tôi!”

Khánh Vy vẫn giữ nét mặt điềm tĩnh đến lạnh lùng. Đôi mày lá liễu của cô chỉ khẽ nhíu lại trong tích tắc rồi giãn ra ngay. Cô khẽ nghiêng đầu, đưa bàn tay thon thả ra hiệu xin thêm vài phút, cất lời với vẻ mặt chân thành đến hoàn hảo:

“Chị Diệp bình tĩnh nghe em giải thích thêm góc độ kinh tế học. Trong thương mại điện tử quy mô lớn, biên lợi nhuận trên từng sản phẩm đơn lẻ không quan trọng bằng tốc độ xoay vòng vốn và khối lượng giao dịch tổng thể. Chị bán ở chợ truyền thống, một ngày chị bán được ba cái chảo, lời sáu mươi nghìn. Nhưng trên sàn, chị có thể bán ba trăm cái chảo mỗi ngày. Giải pháp đúng đắn lúc này của sạp Kim Khí Ngọc Diệp không phải là dừng lại hay tháo chạy, mà là phải tiếp tục giảm giá sâu hơn nữa! Chị cần cắt giảm thêm mười đến mười lăm phần trăm giá niêm yết hiện tại để đủ điều kiện tham gia vào ‘Chiến dịch Trợ giá Flash Sale 8/8’ quy mô toàn quốc sắp tới của Vạn Mua. Khi giá bán của chị chạm mức đáy thị trường, thuật toán AI sẽ tự động nhận diện đây là sản phẩm phễu chiến lược, nó sẽ dồn một luồng truy cập khổng lồ về sạp của chị. Khi số lượng đơn bùng nổ lên hàng nghìn đơn mỗi ngày, chi phí quảng cáo bình quân trên mỗi sản phẩm sẽ tự động tiệm cận về mức vài trăm đồng, và tổng lợi nhuận ròng của chị lúc đó sẽ tăng vọt theo cấp số nhân. Đó là con đường duy nhất, là quy luật đào thải tất yếu để chiến thắng trong nền kinh tế số.”

Cả hội trường bỗng chốc lặng phắc.

Những người buôn thúng bán mẹt cả đời ở Chợ Đèn Lồng chỉ quen nhìn vào xấp tiền lẻ vuốt thẳng nếp cất trong túi tạp dề, lấy công làm lời, lấy sự tích cóp từng đồng qua từng ngày nắng ngày mưa làm thước đo sinh kế. Giờ đây, đứng trước một tràng những khái niệm trừu tượng, đao to búa lớn như “thuật toán AI”, “sản phẩm phễu chiến lược”, “tốc độ xoay vòng vốn”, “tăng trưởng theo cấp số nhân”, họ bỗng thấy đầu óc mình ong ong, hoang mang và bất lực tột cùng. Giảm giá tiếp ư? Chị Diệp lấy đâu ra tiền để nhập thêm hàng trăm cái chảo gang? Nhỡ nhập hàng về chất đầy nhà, bán được cả nghìn cái chảo mà đến ngày đối soát máy tính lại báo âm thêm mấy chục triệu tiền phí dịch vụ thì cả gia đình chị dắt díu nhau ra đê sông Thu Bồn mà ở hay sao?

Một khoảng lặng ngột ngạt, đè nén bao trùm căn phòng. Tiếng cánh quạt trần quay kẽo kẹt nghe rõ mồn một. Khánh Vy khẽ mỉm cười kín đáo, ánh mắt thoáng hiện nét tự đắc. Cô tin rằng cái uy lực của tri thức hiện đại, của quy mô tư bản và những thuật ngữ kinh tế bóng bẩy một lần nữa đã khuất phục được ngọn lửa phản kháng tự phát, manh mún của những người buôn bán nhỏ lẻ chốn thôn quê.

Thế nhưng, từ góc cửa ra vào khép hờ, một giọng nói trầm ổn, khúc chiết và đanh thép bỗng vang lên:

“Kinh tế số không phải là trò ảo thuật ép người bán chịu lỗ để làm đẹp chỉ số tăng trưởng cho sàn, cô Vy ạ.”

Mọi ánh nhìn trong phòng họp đồng loạt quay phắt ra phía cửa.

Trần Gia Hân và Lâm Đức An đang đứng bên bậu cửa gỗ của phòng họp ban quản lý. Hân mặc chiếc áo sơ mi cộc tay bằng vải đũi giản dị, vạt áo bỏ ngoài quần tây đen, mái tóc đen nhánh được buộc gọn gàng sau gáy làm lộ rõ vầng trán thanh tú và ánh mắt sáng ngời, kiên định. Bên cạnh cô, Lâm Đức An mang theo một tấm bảng bìa các-tông khổ lớn được bọc viền cẩn thận và ép giấy bóng kính phẳng phiu, trên tay kẹp thêm một tập tài liệu kế toán chi tiết.

Không hề có một lời thóa mạ nào nhắm vào đối thủ, không hề có bất kỳ hành vi chèo kéo hay kích động tiểu thương nhân lúc Vạn Mua đang hứng chịu làn sóng tẩy chay, Hân bước vào phòng với phong thái đĩnh đạc, ung dung. Cô lịch sự gật đầu chào Trưởng ban Đặng Quốc Vinh rồi quay sang nhìn thẳng vào mắt Khánh Vy:

“Chào chị Vy. Cháu xin phép bác Vinh và các cô chú cho tụi cháu mượn chiếc giá đỡ bảng tin của phòng họp trong mười phút để trình bày một bản phân tích tài chính độc lập.”

Ông Vinh thở phào nhẹ nhõm như người vừa vớt được chiếc cọc cứu sinh giữa dòng nước xoáy, lập tức gật đầu lia lịa: “Được, được chứ! Hân với chú An cứ đưa lên giá bảng tin đi!”

Lâm Đức An điềm đạm bước tới, đặt tấm bảng bìa các-tông lên giá đỡ đối diện với toàn thể tiểu thương. Trên tấm bảng ấy không có những thuật ngữ công nghệ xa xôi, mà là một bảng tính kinh tế trần trụi được kẻ ngay ngắn bằng hai cột màu mực tương phản rõ rệt: Cột bên trái mang sắc xanh lam hiền hòa đại diện cho “Nền tảng cộng đồng Chợ Nhà Mình”, và cột bên phải mang sắc cam nhạt đại diện cho “Sàn thương mại điện tử lớn (Mô hình Vạn Mua)”.

An đưa tay đẩy gọng kính kim loại lên sống mũi, cầm chiếc bút dạ màu đỏ chỉ vào từng dòng số liệu được ghi chép tỉ mỉ. Giọng nói của người đàn ông từng có hàng chục năm làm việc trong lĩnh vực kiểm toán và quản trị dòng tiền vang lên rành rọt, chuẩn xác và không hề chứa đựng một chút thiên vị cảm tính:

“Tôi không can thiệp vào các điều khoản hợp đồng dân sự mà bà con đã ký kết với sàn Vạn Mua. Nhưng với tư cách là một người làm nghề tài chính kế toán, tôi xin phép bóc tách cấu trúc kinh tế của một đơn hàng gia dụng điển hình đang gây tranh cãi sáng nay—chính là chiếc chảo gang chống dính có giá niêm yết năm mươi lăm nghìn đồng của sạp chị Diệp—để bà con nhìn thấy tận mắt từng đồng tiền mồ hôi nước mắt của mình đã chảy đi đâu.”

An gõ nhẹ đầu bút dạ lên cột màu cam của sàn lớn:

“Tại sàn thương mại điện tử quy mô lớn, sau khi hết chín mươi ngày tài trợ ban đầu, một chiếc chảo gang năm mươi lăm nghìn đồng sẽ phải gánh chịu liên tiếp bốn tầng chi phí khấu trừ tự động:

Thứ nhất là hoa hồng cố định mười lăm phần trăm trên giá bán, tương đương tám nghìn hai trăm năm mươi đồng bị trừ thẳng vào tài khoản.

Thứ hai là phí xử lý cổng thanh toán hai phần trăm, tương đương một nghìn một trăm đồng.

Thứ ba là chi phí tiếp thị hiển thị tự động do thuật toán phân bổ để duy trì vị trí tìm kiếm, dao động từ tám đến mười hai phần trăm giá trị đơn hàng, tính mức bình quân tối thiểu là mười phần trăm, tức là năm nghìn năm trăm đồng.

Thứ tư là phí đóng gói theo quy chuẩn bao bì thương hiệu có in logo của sàn mà sạp bắt buộc phải mua từ hệ sinh thái của họ, tốn thêm ba nghìn đồng một hộp.

Tổng cộng tất cả các khoản phí dịch vụ mà người bán phải nộp lại cho sàn trên một chiếc chảo bán ra là mười bảy nghìn tám trăm năm mươi đồng.”

An dừng lại một nhịp, nhìn thẳng vào gương mặt đang tái dần đi của chị Diệp:

“Trong khi đó, biên lợi nhuận gộp thực tế của chị Diệp là bao nhiêu? Chị nhập sỉ một chiếc chảo gang từ xưởng nhôm đúc ở Cẩm Hà với giá bốn mươi lăm nghìn đồng, bán lẻ ra thị trường năm mươi lăm nghìn đồng. Lợi nhuận gộp danh nghĩa của chị chỉ vỏn vẹn đúng mười nghìn đồng một chiếc. Bây giờ, chúng ta lấy mười nghìn đồng tiền lời bán hàng trừ đi mười bảy nghìn tám trăm năm mươi đồng chi phí dịch vụ sàn thu. Kết quả cuối cùng là: mỗi một chiếc chảo bán thành công qua sàn thương mại điện tử lớn, chị Diệp lỗ ròng bảy nghìn tám trăm năm mươi đồng.”

An gõ mạnh ngòi bút dạ xuống mặt bảng, tạo thành một dấu chấm đỏ chót ngay bên cạnh con số âm:

“Bán mười cái chảo, chị móc tiền túi bù lỗ bảy mươi tám nghìn năm trăm đồng. Bán một trăm cái chảo, chị lỗ bảy trăm tám mươi lăm nghìn đồng. Và nếu chị nghe theo lời khuyên tham gia ‘Flash Sale 8/8’, giảm giá thêm mười phần trăm nữa để bán được một nghìn cái chảo mỗi ngày, thì số tiền chị phải móc ruột ra bù lỗ cho sàn sẽ lên tới gần tám triệu đồng một ngày! Càng bán nhiều thì cái hố tử thần tài chính càng khoét sâu vào vốn liếng của gia đình. Lời khuyên ‘tiếp tục giảm giá để kích thích thuật toán mang lại lượng truy cập ảo’ thực chất không phải là kinh tế học vị nhân sinh, mà là hành vi dùng chính máu thịt, vốn liếng tích cóp của tiểu thương để tài trợ cho chỉ số tăng trưởng người dùng của sàn, nhằm làm đẹp các biểu đồ báo cáo gửi sang cho các quỹ đầu tư mạo hiểm.”

Cả phòng họp ồ lên một tiếng kinh hãi.

Những phép tính cộng trừ nhân chia đơn giản, trần trụi được An vạch ra trên giấy trắng mực đen như một gáo nước băng tạt thẳng vào những mỹ từ hoa miêu thuật toán mà Khánh Vy vừa cất công dựng lên. Những người tiểu thương chất phác không cần biết cấu trúc đám mây hay mạng nơ-ron AI hoạt động ra sao, nhưng con số lỗ ròng bảy nghìn tám trăm năm mươi đồng trên một chiếc chảo thì một đứa trẻ tiểu học cũng hiểu được. Đó không phải là phát triển, đó là tự sát kinh tế.

Chị Diệp nhìn trân trân vào con số âm màu đỏ trên bảng bìa, hai bờ vai gầy run lên bần bật. Nỗi uất ức dồn nén từ đêm qua biến thành một sự bàng hoàng tột độ. Chị vừa thoát khỏi một cái bẫy chết người mà suýt chút nữa chính chị đã tự nguyện lao đầu vào thêm một lần nữa.

Lúc này, Gia Hân nhẹ nhàng bước lên một bước, đứng cạnh chiếc bảng so sánh. Giọng nói của cô cất lên, ấm áp, truyền cảm nhưng lại mang một sức nặng đanh thép của sự thấu hiểu sâu sắc:

“Bây giờ, xin bà con ngó sang cột màu xanh lam bên cạnh – mô hình vận hành của Chợ Nhà Mình. Tụi con không có hàng chục triệu đô la vốn đầu tư mạo hiểm từ nước ngoài để rải mã giảm giá 0 đồng vô tội vạ, tụi con cũng không thể phát miễn phí máy in nhiệt hay bao trọn gói tiền vận chuyển liên tỉnh như sàn lớn. Nhưng Chợ Nhà Mình hoạt động dựa trên ba nguyên tắc minh bạch cốt tử mà tụi con cam kết bằng danh dự của những người con sinh ra tại mảnh đất này:

Thứ nhất, hiển thị đúng một trăm phần trăm giá bán thực tế tại quầy sạp. Chiếc chảo gang của chị Diệp bán ở sạp năm mươi lăm nghìn thì trên ứng dụng Chợ Nhà Mình niêm yết đúng năm mươi lăm nghìn đồng. Tụi con tuyệt đối không bao giờ ép tiểu thương phải hạ giá ảo, không ép tham gia các chương trình trợ giá hủy diệt để tranh giành đơn hàng. Sạp thu trọn vẹn tiền hàng của mình.

Thứ hai, chi phí vận chuyển được tính đúng, tính đủ theo quãng đường giao hàng thực tế trong bán kính phố cổ và vùng ven. Toàn bộ một trăm phần trăm số tiền cước này—mười hai nghìn đồng cho chặng dưới hai cây số và mười tám nghìn đồng cho các chặng ngoại vi—được chuyển thẳng vào tay đội ngũ giao hàng của anh Lộc và các bác xe thồ trong nghiệp đoàn chợ. Khách mua trả công xứng đáng cho người chở hàng. Nền tảng Chợ Nhà Mình không thu bất kỳ một đồng chiết khấu hay phí hoa hồng nào trích từ giọt mồ hôi của anh em lao động chạy xe ngoài nắng.

Thứ ba, không phí ẩn, không có thuật toán đấu thầu quảng cáo tự động, không phạt trễ đơn vô lý. Chợ Nhà Mình chỉ trích đúng ba phần trăm trên tổng doanh thu của mỗi đơn hàng giao dịch thành công. Khoản ba phần trăm này không chảy vào túi riêng của tụi con, mà được nộp thẳng vào Quỹ vận hành và dự phòng rủi ro chung của Chợ Đèn Lồng. Khoản tiền này nằm dưới sự kiểm toán công khai định kỳ của chú An và ban đại diện tiểu thương, dùng để duy trì tiền điện nước hệ thống máy tính, đồng thời xuất quỹ đền bù ngay lập tức cho các sạp nếu hàng hóa tươi sống bị dập vỡ trên đường vận chuyển hoặc khi gặp trường hợp khách bùng đơn ăn liền.”

Hân dừng lại, ánh mắt cô nhìn thẳng vào từng gương mặt thân quen trong căn phòng, từ mái tóc bạc phơ của chú Bảy mây tre, đôi mắt đỏ hoe của cô Năm hạt dưa, cho đến vẻ mặt bàng hoàng của chị Diệp đồ sắt:

“Chợ Nhà Mình sinh ra từ Chợ Đèn Lồng, hít thở bầu không khí của Chợ Đèn Lồng và sống nhờ chén cơm chung của Chợ Đèn Lồng. Tụi con làm công nghệ là để tạo ra một chiếc gậy chống, một công cụ phòng vệ giúp bà con giữ vững sạp hàng truyền thống của mình mà bước tiếp trong thời đại mới, chứ tụi con tuyệt đối không bao giờ biến quầy sạp, biến sinh mạng kinh tế của các cô các chú thành những công cụ cày số liệu cho một bản báo cáo tài chính bóng bẩy gửi sang các quỹ đầu tư ở tận bên kia đại dương!”

Lời Hân vừa dứt, một khoảng im lặng ngắn ngủi diễn ra, rồi bất thần, một tràng pháo tay giòn giã vang lên từ góc phòng họp.

Bà Tư bán bánh mì là người đầu tiên đập hai bàn tay chai sần vào nhau. Tiếp theo đó, cô Ba sạp vải, chú Bảy mây tre, bác xe thồ đứng tựa cửa cũng vỗ tay. Chẳng mấy chốc, cả gian phòng họp ban quản lý chợ rộn rã tiếng vỗ tay, tiếng reo hò, tiếng gật đầu đồng tình rầm rộ của hàng chục con người. Những khuôn mặt âu lo, căng thẳng suốt từ đầu giờ sáng nay bỗng giãn ra, rạng ngời lên một niềm tin tưởng mộc mạc và vững chãi.

Khánh Vy đứng chết lặng bên bàn chủ tọa.

Gương mặt trang điểm thanh lịch, hoàn hảo của người quản lý vùng thoáng biến sắc, chuyển từ vẻ tự tin sang một thoáng sững sờ khó che giấu. Đôi bàn tay sơn móng màu mận chín của cô khẽ siết chặt tập hồ sơ đến mức làm nhăn nhúm cả mép giấy bóng bẩy. Là một chuyên gia tiếp thị từng lăn lộn qua các thị trường cạnh tranh khốc liệt nhất ở Sài Gòn, Đà Nẵng, từng thuyết phục thành công hàng trăm chuỗi bán lẻ ký hợp đồng độc quyền, Vy chưa bao giờ nghĩ rằng mình lại bị đánh bại một cách toàn diện và thuyết phục đến thế—không phải bởi một chiến dịch truyền thông triệu đô của đối thủ cạnh tranh sừng sỏ, mà bởi một tấm bảng bìa các-tông viết tay thô sơ và những con số kế toán mộc mạc của một cựu kiểm toán viên cùng một cô gái trẻ dám nói thật.

Khánh Vy nhìn những gương mặt sạm nắng, những bàn tay chai sần thô ráp đang chuyền tay nhau tờ giấy phân tích của An và Hân. Trong ánh mắt của những người tiểu thương lam lũ ấy, cô không còn nhìn thấy nỗi sợ hãi hay sự mù mờ trước những thuật ngữ đao to búa lớn của tập đoàn nữa. Thay vào đó là sự tỉnh táo, sự tự tôn và một tinh thần gắn kết bền chặt kỳ lạ. Lần đầu tiên trong sự nghiệp phát triển thị trường của mình, Vy cảm nhận được một nỗi bất an sâu sắc dâng lên trong lòng. Cô bắt đầu hoài nghi về tính khả thi của việc áp đặt những chỉ tiêu số lượng thuần túy, những thuật toán bóc lột dòng tiền cứng nhắc được thiết kế từ các tòa nhà chọc trời ở Singapore hay Thượng Hải vào cái nếp chợ truyền thống thâm sâu, bền bỉ và đầy tình nghĩa của mảnh đất miền Trung này.

Khánh Vy hít một hơi thật sâu, cố nén sự hụt hẫng xuống đáy lòng. Cô khẽ ra hiệu cho hai người trợ lý thu dọn máy tính bảng và tài liệu. Quay sang phía ông Vinh, Vy gượng nở một nụ cười xã giao nhạt nhòa: “Cảm ơn bác Vinh và bà con tiểu thương đã dành thời gian cho buổi trao đổi hôm nay. Phía Vạn Mua luôn tôn trọng quyền lựa chọn phương thức kinh doanh của từng đối tác. Chúng cháu sẽ ghi nhận toàn bộ các ý kiến phản ánh này và có báo cáo điều chỉnh gửi về hội sở miền Trung trong tuần tới.”

Nói rồi, Khánh Vy quay lưng, cất bước rời khỏi phòng họp. Tiếng gót giày cao gót màu đen lần này gõ nhịp trên nền đá hoa cương nghe nặng nề và lạc lõng, hoàn toàn đánh mất sự kiêu hãnh, sắc lạnh ban đầu.

Buổi đối thoại kết thúc, nhưng hội trường ban quản lý chợ không hề giải tán. Ngược lại, nó lập tức biến thành một ngày hội thực sự của sự thức tỉnh và gắn kết.

Tấm bảng bìa các-tông phân tích chi phí tài chính của Hân và An được chú Bảy mây tre cùng anh Lộc trân trọng khiêng ra ngoài sân chợ. Họ dùng búa đóng đinh tấm bảng ngay ngắn lên vị trí trung tâm của bảng tin Chợ Đèn Lồng, nằm ngay cạnh bản sơ đồ phân quyền tự quản đã được niêm yết từ tuần trước. Chỉ trong vòng chưa đầy mười lăm phút, hàng chục tiểu thương từ khắp các dãy hàng đồ khô, đồ tươi, sạp gia vị, đồ gia dụng túa ra vây quanh bảng tin. Người già thì lúi húi đeo cặp kính lão rà từng dòng số liệu, người trẻ thì rút bút bi hí hoáy chép lại bảng so sánh vào mặt sau của những tờ lịch cũ.

Những chủ sạp từng dao động, từng vì những lời hứa hẹn hoa mỹ, vì chiến dịch trợ giá ngắn hạn và chiếc máy in nhiệt miễn phí mà quay lưng, chuyển sang ký kết độc quyền với sàn Vạn Mua nay đã hoàn toàn bừng tỉnh. Họ nhận ra cái giá đắt đỏ đến nghẹt thở đằng sau những thứ “miễn phí”: đó là sự tước đoạt quyền tự chủ, là nguy cơ bị bóp nghẹt tài chính và nguy cơ đánh mất toàn bộ tệp khách hàng quen thuộc gắn bó bao đời nay.

“Hân ơi! Cháu Hân ơi! Cho sạp mây tre đan của chú Bảy mở lại gian hàng trên ứng dụng Chợ Nhà Mình với con!” Chú Bảy mây tre chen lấn qua đám đông, hai tay nâng niu chiếc điện thoại thông minh cũ kỹ chìa ra trước mặt Hân như một đứa trẻ nhận lỗi. “Bữa trước chú dại dột quá, nghe mấy lời ngon ngọt của con bé tiếp thị sàn lớn, chú lỡ tay bấm xóa mất cái ứng dụng ba nút bấm của tụi con. Chừ con chỉ cho chú cách quét lại mã mấy cái rổ mây, lồng bàn tre với nghe con! Chú cạch mặt cái sàn cam nớ tới già!”

“Sạp hạt sen với đồ khô của cô Năm nữa nè Hân ơi!” Cô Năm chen vào, lau vội giọt nước mắt còn đọng trên gò má nhăn nheo. “Cho cô gỡ cái biển cam của Vạn Mua vứt vô sọt rác, cô quay về bán trên Chợ Nhà Mình thôi! Lời ít một chút mà tiền tươi thóc thật, cầm chắc đồng tiền trong tay, đêm về ngủ ngon giấc không sợ bị máy móc nó cắn trộm tiền quảng cáo lúc nửa đêm!”

Đỗ Mỹ Linh đứng bên cạnh Hân, tay cầm cuốn sổ ghi chép bìa da, miệng cười tươi như hoa nở. Đôi bàn tay nhanh nhẹn của cô gái trẻ thoăn thoắt bấm điện thoại, tận tình hướng dẫn từng cô chú tiểu thương quét lại mã QR xác thực gian hàng và kích hoạt lại trạng thái hoạt động trên hệ thống.

Căn kho chung ở cuối góc chợ—nơi đặt văn phòng điều phối tạm thời của Chợ Nhà Mình—bỗng chốc trở nên rộn rã khác thường. Tiếng bước chân người ra vào nườm nượp, tiếng giấy gói hàng sột soạt, tiếng cười nói râm ran hòa cùng tiếng chuông đồng cơ học đặt trên bàn làm việc thỉnh thoảng lại vang lên một tiếng *keng* giòn tan báo hiệu có đơn hàng nội thành mới vừa được gửi tới.

Thế nhưng, giữa đám đông náo nức, phấn khởi ấy, có một bóng người vẫn lẳng lặng đứng nép sau góc cột gỗ lim lớn ở góc hiên kho chung.

Đó là chị Trương Ngọc Diệp.

Chị Diệp đứng đó, hai bàn tay thô ráp vẫn vò chặt xấp giấy sao kê nợ nần của Vạn Mua đến mức rách tả tơi. Ánh mắt người đàn bà buôn đồ sắt sắc sảo, đanh đá nhất chợ hết nhìn về phía tấm bảng phân tích chi phí của chú An, lại nhìn sang nụ cười đôn hậu, rạng rỡ của bà Lành đang thoăn thoắt phụ con gái phân loại hàng hóa và hướng dẫn các tiểu thương dùng máy quét mã vạch.

Gương mặt vuông vức, sạm nắng của chị Diệp chùng xuống, hiện rõ vẻ mệt mỏi, bẽ bàng và một sự xấu hổ sâu sắc.

Suốt mấy tháng trời qua, vì tính khí bốc đồng, vì sự cay cú và sĩ diện hão huyền, chị đã không ít lần đứng chống nạnh giữa chợ buông lời xỉa xói, mỉa mai mẹ con bà Lành. Chị ghen tị khi thấy gian hàng mắm của bà Lành được lên sóng giới thiệu đặc sản; chị vin vào sự cố đơn hàng trễ để gây sự; thậm chí trong cơn giận dữ vì muốn giành giật khách hàng, chị đã từng giật phăng tờ thông báo quy chế của nhóm Hân đem xé nát vứt xuống rãnh nước. Đêm qua, sau khi nhận được bản sao kê báo nợ từ Vạn Mua, chị đã ngồi một mình dưới ngọn đèn dầu tù mù đến tận ba giờ sáng, bấm từng nút trên chiếc máy tính cầm tay cũ kỹ. Từng con số lạnh lùng, tàn nhẫn đã chỉ ra rằng nếu tiếp tục chạy theo sàn lớn thêm hai tháng nữa, toàn bộ vốn liếng tích cóp cả đời của sạp Kim Khí Ngọc Diệp sẽ bốc hơi sạch sành sanh, và chị sẽ phải bán cả căn nhà hương hỏa ở Cẩm Phô để trả nợ cho đại lý sắt thép ngoài Đà Nẵng.

Con đường tự chủ, minh bạch và dựa vào cộng đồng mà Hân cùng chú An kiên trì vạch ra dẫu không thể biến chị thành triệu phú sau một đêm, không thể tạo ra những cơn “bão đơn” ảo ảnh, nhưng nó giữ cho chị cái gốc buôn bán lương thiện của một tiểu thương. Nó bảo vệ quyền tự quyết của chị trên từng chiếc nồi, cái chảo mà chị phải đổ mồ hôi sôi nước mắt mới nhập về được.

Chị Diệp hít một hơi thật sâu, lồng ngực thắt lại. Chị nuốt nghẹn, rồi cất từng bước chân ngập ngừng, chậm chạp bước về phía chiếc bàn làm việc của Hân.

Thấy bóng dáng quen thuộc của chị Diệp bước tới, đám đông tiểu thương đang ồn ào quanh bàn bỗng nhiên im bặt. Mọi người đều biết rõ tính khí dữ dằn, băm bổ của người đàn bà này, bất giác dạt sang hai bên, tạo thành một khoảng trống ngượng ngùng giữa gian phòng.

Hân đang cặm cụi đối soát dữ liệu trên máy tính, nghe tiếng bước chân dừng lại trước bàn bèn ngẩng đầu lên. Bắt gặp ánh mắt đầy vẻ bối rối, ngượng ngùng của chị Diệp, gương mặt Hân không hề có một chút biểu cảm phòng thủ, đề phòng hay đắc thắng nào. Trái lại, Hân mỉm cười hiền hậu, đứng dậy và chủ động kéo chiếc ghế đẩu bằng gỗ thông mộc mạc ra:

“Chị Diệp, chị ngồi xuống đây đi đã. Nắng nôi đứng cãi cọ ngoài cổng chợ từ nãy chừ chắc mệt và khát nước rồi. Chị đợi em một chút, để em rót cho chị bát nước chè xanh mẹ em mới hái ngoài vườn đem vô hãm còn ấm lắm nè.”

Hành động giản dị, tự nhiên và bao dung ấy của Hân như một nhát búa mềm mại đánh tan tành bức tường phòng thủ kiêu hãnh và tự ái cuối cùng trong lòng người đàn bà buôn sắt thép.

Chị Diệp ngồi thụp xuống chiếc ghế đẩu, hai bàn tay thô ráp, chai sần đan chặt vào nhau trên đầu gối, các ngón tay run rẩy mân mê vạt tạp dề thô màu nâu. Chị cúi gằm mặt nhìn xuống nền gạch tàu, không dám nhìn thẳng vào mắt Hân. Một lúc sau, chị mới cất giọng khàn đặc, đứt quãng vì ngượng ngùng:

“Con Hân nè... Chuyện... chuyện mấy bữa trước tao nóng nảy quá trớn, tao xé bảng thông báo của tụi mày... rồi tao còn hùa theo người ta ép mày phải miễn phí vận chuyển vô lý... là do tao hồ đồ, tao dại dột nghe theo mấy lời đường mật của cái sàn ngoài kia... Mày... mày là đứa có ăn có học, mày đừng để bụng đứa đàn bà thất học như tao nghe con.”

Chị Diệp ngập ngừng đưa tay quệt vội giọt nước mắt vừa ứa ra nơi khóe mắt đỏ hoe, ngước nhìn Hân với ánh mắt van nài:

“Hôm nay tao đứng ở góc hội trường, ngó từng nét chữ, từng con số trên bảng tính của chú An, tao mới thực sự sáng mắt ra con à. Cái sàn lớn nớ nó không coi tiểu thương Chợ Đèn Lồng mình ra con người, nó chỉ coi tụi tao là cỏ rác để nó vặt lông, nó bòn rút tới đồng bạc cuối cùng thôi. Bây giờ sạp đồ sắt của tao... còn kẹt lại hơn hai trăm cái chảo gang với mấy chục bộ dao bếp nhôm đúc tồn kho từ đợt khuyến mãi trước... Tiền nợ đại lý thì tới ngày phải trả rồi. Mày coi... mày coi có cách nào cài đặt lại cho tao cái ứng dụng ba nút bấm như của sạp bà Lành được không? Tao... tao chừa rồi, tao không dám đòi hỏi lên sóng giờ vàng hay tranh giành khách của ai nữa mô. Mày xếp cho sạp tao vào cái khung giờ nào vắng người nhất cũng được, miễn sao bán đúng cái giá gốc tại quầy, trừ đúng ba phần trăm phí vận hành minh bạch vào Quỹ chợ như mày hứa là tao đội ơn tụi mày dữ lắm rồi...”

Bà Lành từ sau quầy phân loại hàng nãy giờ vẫn lẳng lặng quan sát. Bà chậm rãi bước ra, hai tay bưng chiếc bát sành đựng nước chè xanh còn bốc khói nghi ngút, thoang thoảng hương thơm tươi mới của lá chè non vừa hái. Bà đặt nhẹ bát nước xuống mặt bàn trước mặt chị Diệp, rồi đưa bàn tay ấm áp vỗ nhẹ lên bờ vai đang khẽ run lên của người láng giềng buôn bán:

“Chị Diệp nè, ông bà mình từ xưa đã dạy rồi: buôn có bạn, bán có phường. Người cùng buôn bán chung dưới một mái Chợ Đèn Lồng ni, tối lửa tắt đèn có nhau, có lúc xô bát xô đũa, có lúc to tiếng nặng lời là chuyện thường tình ở chợ. Nhưng bát cơm chung nuôi sống cả gia đình con cái thì không ai nỡ hất đổ của nhau bao giờ mô. Con Hân nó dốc lòng dốc sức lập ra cái Chợ Nhà Mình ni là để giữ lại cái chợ truyền thống ni cho tất cả bà con lối xóm mình cùng tồn tại, chứ có phải của riêng mẹ con tui hay của nhóm nào đâu. Chị cứ yên tâm đem hàng lên hệ thống, tui với cô Ba bên sạp vải sẽ phụ chị một tay kiểm đếm lại mã hàng, lau chùi lại mấy cái chảo gang cho sáng bóng rồi đăng lên cho người ta mua.”

Những lời mộc mạc, chân tình của người phụ nữ cả đời gắn bó với mùi mắm ruốc như chạm trúng vào chỗ mềm yếu nhất trong lòng chị Diệp. Người đàn bà nổi tiếng băm bổ, thép gai của dãy hàng đồ sắt bỗng bật khóc nức nở như một đứa trẻ. Nước mắt chị rơi lã chã xuống mặt bàn gỗ, thấm ướt cả góc tờ sao kê nợ nần mà chị vừa vò nát. Chị gật đầu lia lịa, nở một nụ cười vừa ngượng nghịu, vừa nhẹ nhõm vô cùng: “Dạ... em đội ơn bà Lành... em cảm ơn con Hân nhiều lắm...”

Gia Hân đưa tay nắm lấy bàn tay thô ráp, nứt nẻ vì sương gió và gỉ sắt của chị Diệp. Một cảm giác ấm áp, bình yên và vững chãi lạ kỳ lan tỏa khắp lồng ngực cô gái trẻ.

Hân nhận ra rằng, công nghệ số hay bất kỳ nền tảng hiện đại nào, nếu muốn thực sự tồn tại và phát triển bền vững trên mảnh đất này, thì cuối cùng đều phải tìm thấy đúng vị trí đích thực của nó: không phải là một công cụ cai trị từ trên cao, không phải là một cỗ máy bóc lột dòng tiền bằng những thuật toán vô cảm, mà phải là chiếc cầu nối hàn gắn những rạn nứt, bảo bọc lấy những phận người yếu thế, và khơi dậy cái mạch nguồn tình làng nghĩa xóm bền chặt đã được hun đúc qua hàng trăm năm dưới những mái ngói rêu phong của phố cổ Hội An.

Vừa giải quyết xong làn sóng tiểu thương quay lại, ngoài cổng kho chung bỗng vang lên tiếng nẹt pô giòn giã. Lộc đã dựng chân chống chiếc xe máy chở hai sọt hàng đầy ắp trước cửa kho chung, quệt mồ hôi trán đề xuất: “Đơn ngoại ô tăng gấp đôi rồi cô Hân ơi, mình phải thuê ngay cái trạm trung chuyển bên Cẩm Nam thôi!”