Miễn phí không phải mô hình

Tiếng chuông thông báo đơn hàng từ chiếc điện thoại đặt trên mặt bàn đá reo lên từng chặp, dồn dập và chát chúa như tiếng pháo chuột nổ ran ngoài hiên vào những ngày giáp Tết. Mỗi một tiếng bíp kim loại mảnh như kim châm xé toạc không gian oi nồng của buổi trưa mé sông Hoài. Nhưng xen lẫn giữa những dòng thông báo xanh biếc nhảy múa liên tục trên màn hình cảm ứng là tiếng thở dốc nặng nhọc, đứt quãng của Lộc khi anh quăng chiếc mũ bảo hiểm ướt đẫm mồ hôi lên mặt bàn đá của quán cà phê Bờ Hiên.

Chiếc mũ va vào gờ đá hoa cương phát ra một tiếng *cộp* khô khốc, làm văng tung tóe mấy giọt nước mưa còn đọng trên vành nhựa xuống xấp hóa đơn đã bắt đầu quăn queo bốn mép vì hơi ẩm. Lộc không buồn ngồi xuống ghế. Đôi chân anh run rẩy như sắp khuỵu. Anh chống hai bàn tay đen đúa, gân guốc lên hai đầu gối, lưng cong gập lại thành một hình vòng cung mỏi mệt, chiếc áo khoác đồng phục đã sờn rách bên vai phải dính bết chặt vào sống lưng. Mồ hôi chua nồng quyện với sương lạnh ban trưa từ mặt nước sông bốc lên, tạo thành một mùi tanh nồng của bùn non và khói xăng rẻ tiền.

"Hân này... tao lạy mày một lạy." Giọng Lộc khàn đặc, nghẹn ứ nơi cuống họng như thể từng sợi dây thanh quản vừa bị một nắm cát khô chà xát qua. "Mày tắt... mày làm ơn làm phước bấm tắt ngay cái trò giao hàng không đồng này đi giùm tao cái. Tụi tao là con người bằng xương bằng thịt, không phải mấy con rô-bốt sắt thép cắm điện. Con ngựa sắt cà tàng của tao cũng chạy bằng xăng pha nhớt mua ở cây xăng cầu Cẩm Nam, chứ có chạy bằng nước sông Hoài đâu mà mày đày ải tụi tao đến mức này!"

Hân giật bắn mình, các đầu ngón tay đang gõ dở dang trên bàn phím máy tính xách tay khựng lại giữa không trung. Đôi mắt cô trũng sâu xuống, hai quầng thâm đen sì viền quanh mi dưới sau ba đêm liền chợp mắt không quá hai tiếng đồng hồ. Trước mặt cô, trên chiếc máy tính xách tay cũ kỹ trầy xước bốn góc viền, giao diện quản trị của nền tảng *Chợ Nhà Mình* đang chớp nháy liên hồi những chấm đỏ thẫm biểu thị các luồng đơn mới liên tục đổ về máy chủ.

Những con số nhảy múa trên bảng điều khiển ấy, nếu rơi vào mắt bất kỳ một người sáng lập nền tảng công nghệ trẻ tuổi nào, chắc chắn sẽ khiến họ phát cuồng vì sung sướng: lượng đơn đặt hàng đã tăng vọt gấp ba lần chỉ sau đúng bảy mươi hai giờ đồng hồ, tính từ khoảnh khắc cô run rẩy bấm phím kích hoạt chiến dịch "Giao hàng 0 đồng toàn thành phố Hội An".

Từ con số khiêm tốn vỏn vẹn ba mươi, bốn mươi đơn mỗi ngày của sáu sạp hạt nhân ban đầu, hệ thống vừa chạm mốc một trăm hai mươi đơn lúc mười một giờ trưa nay. Một biểu đồ hình cột dựng đứng màu xanh lá cây tượng trưng cho sự tăng trưởng thần tốc. Nhưng khi Hân kéo con lăn chuột lướt qua danh sách mặt hàng thực tế nằm sâu bên dưới những con số hào nhoáng đó, một luồng khí lạnh buốt dọc từ đốt sống cổ chạy thẳng xuống thắt lưng cô, làm tê cóng cả mười đầu ngón tay.

Đơn hàng #118: Một lạng ớt bột khô Cay Nồng của sạp An Lành. Trị giá: 12.000 đồng. Địa chỉ giao: Kiệt 48 đường Cửa Đại, rẽ nhánh ba, tìm nhà cửa sắt màu xanh cuối ngõ cụt. Phí giao hàng hiển thị: 0 đồng.

Đơn hàng #119: Hai phong bánh in đậu xanh mỏng mảnh của sạp thím Sáu. Trị giá: 16.000 đồng. Địa chỉ: Hẻm Chùa Lạc Bút, sâu một cây số rưỡi vào vùng bãi bồi Cẩm Nam, qua chiếc cầu ván gỗ gập ghềnh chỉ vừa một thân xe máy. Phí giao hàng hiển thị: 0 đồng.

Đơn hàng #121: Nửa lít mắm nêm nguyên chất đóng chai nhựa loại rẻ tiền của sạp dì Mười. Trị giá: 22.000 đồng. Địa chỉ: Một con ngõ không tên, lầy lội đất sét phía sau chợ cá Thanh Hà. Phí giao hàng hiển thị: 0 đồng.

Những đơn hàng lặt vặt, vụn vặt đến mức nực cười và cay đắng.

Người ta không còn gom lại để mua đủ ăn cho cả gia đình trong ba ngày hay chờ tới dịp cuối tuần cần thiết mới mở điện thoại ra đặt. Một khi cái mác "miễn phí vận chuyển" được dán đỏ chót lên góc màn hình, bản năng trục lợi vi mô của khách hàng lập tức bị kích hoạt tới mức tối đa. Người ta sẵn sàng mở ứng dụng lên bấm đặt chỉ để mua... một quả chanh dập, một vỉ rau thơm húng lủi hai nghìn đồng, hay một bao thuốc lá kèm hai phong kẹo đậu phộng giòn. Họ không phải trả thêm một xu tiền công chở, vậy thì việc gì họ phải dắt chiếc xe máy ra khỏi cổng trong cái tiết trời nồm ẩm, nhơm nhớp khó chịu này? Việc gì họ phải bận tâm rằng để mang một món đồ chỉ đáng giá vài hào bạc lẻ ấy tới tận bậc thềm nhà họ, có một con người phải lặn lội xuyên qua những ngõ ngách ngoằn ngoèo, ngập ngụa bùn đất và rác rưởi?

"Uống ngụm trà đá đi anh Lộc," Hân luống cuống đẩy chiếc ly thủy tinh mờ đục chứa đầy đá lạnh về phía trước, cố ghìm cho giọng mình không bị vỡ vụn trước ánh nhìn nảy lửa của người tài xế. "Em... em biết mấy anh vất vả lắm. Nhưng nếu mình không freeship, chị Diệp và cả dãy sạp gia dụng phía sau chợ sẽ kéo nhau sang ký độc quyền với sàn Vạn Mua ngay lập tức. Em phải chứng minh cho người ta thấy là nền tảng mình có sức kéo người mua, có lưu lượng truy cập thực tế..."

"Sức kéo cái con khỉ khô!"

Lộc ngửa cổ nốc cạn nửa ly nước đá, tiếng đá lạnh va vào thành thủy tinh lanh canh đầy bực dọc. Anh thở hắt ra một hơi dài nồng nặc mùi thuốc lá lá và vị mặn chát của mồ hôi.

"Mày nhìn lại cái đơn ở kiệt đường Cửa Đại đi! Ngõ đó bề ngang chưa đầy một mét, hai bên bờ rào dây leo mạng nhện um tùm, rễ cây si đâm nứt toác cả mặt đường bê tông. Xe máy của tao chở cái thùng xốp to đùng phía sau quẹt qua quẹt lại rách toạc cả ba lớp băng keo bạc. Tao phải tắt máy, bỏ xe đứng chỏng chơ ngoài đầu ngõ, đội nắng đi bộ gần ba trăm mét chỉ để giao... một lạng ớt bột! Khách thò tay qua khe cửa sắt cầm gói ớt, thối cho tao tờ hai mươi ngàn, tao phải run rẩy móc bóp thối lại tám ngàn tiền lẻ ướt mem, rồi khách quay lưng đóng rầm cánh cửa sắt cái rụp, không thèm hỏi lấy một câu nước non tử tế!"

Lộc quệt mạnh mu bàn tay cáu bẩn lên vầng trán nhăn nheo, để lại một vệt dầu mỡ đen mờ vắt ngang chân mày.

"Từ mười một giờ trưa đến nửa đêm hôm qua, tao với hai thằng Tèo, thằng cu Năm xe thồ chạy bở cả hơi tai. Ba thằng chia nhau chạy gần một trăm cuốc xe. Mày thử ngồi đây tính giùm tao coi tụi tao thu lại được cái gì? Mày trả cho tụi tao mười lăm ngàn một cuốc gọi là tiền hỗ trợ tình nghĩa xóm giềng, nhưng một tiếng đồng hồ tụi tao chỉ chạy nổi tối đa hai đơn vì đường ngõ Hội An làm sao mà phóng bạt mạng được? Chưa kể vào phố cổ từ đầu giờ chiều là cấm tiệt xe máy qua khu Chùa Cầu, phải dắt bộ cong cả lưng, mồ hôi chảy ròng ròng vào hốc mắt xót buốt! Xe thằng cu Năm vừa đứt xích ngay giữa dốc cầu An Hội trưa nay, tiền thay sợi xích mới mất toi tám mươi ngàn. Vỏ xe sau của tao bị đinh đá dăm cán rách một lỗ to tướng, vá chín mất hai chục ngàn bạc. Tiền công ba đứa cày bừa cả ngày hôm nay gom lại có đủ bù tiền sửa xe với tiền xăng tăng giá trưa nay không?"

Lộc nghiêng người tới sát mặt Hân, ngón tay trỏ đen đúa, móng tay nứt nẻ vì va chạm dí thẳng xuống mặt bàn đá, gõ từng nhịp buốt óc:

"Tao nói thẳng cho mày biết một câu ruột gan thế này: Tình nghĩa anh em chợ búa, tao thương mày với cô Lành lắm tao mới ráng cắn răng gánh cho mày ba bữa nay. Nhưng tụi tao cũng có gia đình, cũng phải kiếm tiền đong gạo nuôi vợ nuôi con. Sáng nay, thằng giám sát đội vận hành mặc áo cam của sàn Vạn Mua lại xách xe máy sang tận Cẩm Nam tìm tao. Nó chìa ra cái bản hợp đồng cứng cựa: lương cứng tám triệu một tháng, có phụ cấp xăng xe rành mạch, có phát đồng phục áo gió xịn hai lớp chống nước, mỗi đơn giao nội ô phố cổ được cộng thêm ba ngàn tiền thưởng điểm nóng. Nếu tình trạng chạy đơn không công rạc cẳng cho mấy gói ớt bột với hai phong bánh in này kéo dài thêm đúng một tuần nữa, tao thề là tao với hai thằng kia sẽ dọn đồ sang chạy mối cho Vạn Mua hết. Lúc đó mày đừng có trách thằng Lộc này cạn tàu ráo máng!"

Từng lời, từng chữ của Lộc như những nhát búa nện thẳng vào lồng ngực Hân. Cô ngồi đờ đẫn, hai bàn tay giấu chặt dưới gầm bàn đan chéo vào nhau đến mức móng tay găm sâu vào lòng bàn tay, đau nhói mà không dám kêu lên một tiếng.

Lộc nói không sai một chữ nào. Không một ai trên cõi đời này có thể sống mãi bằng sự cảm thông và lòng tốt vay mượn. Công nghệ có thể vẽ ra những kịch bản tuyệt mỹ trên màn hình phẳng, nhưng bánh xe lăn trên mặt đường đá dăm thì cần có xăng thật, và dạ dày của người tài xế thì cần có cơm trắng nuôi thân.

Lộc hậm hực vớ lấy chiếc mũ bảo hiểm, bước xăm xăm ra góc sân gạch dắt chiếc xe máy Wave Tàu rệu rã. Tiếng bô xe nổ phì phì khói đen cay xè rồi khuất dần sau con dốc nhỏ mé sông Hoài, để lại Hân trơ trọi giữa mớ âm thanh ồn ã, hỗn độn của buổi trưa phố cổ.

Hân run rẩy mở một tab trình duyệt ẩn danh trên chiếc máy tính xách tay xước viền.

Cô đăng nhập vào trang dịch vụ ngân hàng trực tuyến. Hơi thở cô tắc nghẽn lại nơi lồng ngực, cảm giác ngột ngạt như bị dìm sâu xuống đáy nước sông Hoài vào mùa lũ.

Mười ngày trước, sau khi hoàn tất các khoản thanh toán công nợ tồn đọng, hoàn tiền cọc cho những khách hàng bị hủy đơn trong đợt thử nghiệm đầu tiên và chi trả cho lập trình viên tự do sửa lỗi cổng thanh toán, tài khoản tiết kiệm cá nhân của cô còn đúng **16.420.000 đồng**. Đó là tất cả những gì cô gom góp được sau chuỗi ngày kiệt quệ ở thủ đô, là số tiền phòng thân duy nhất mà cô giấu biệt mẹ. Cô không dám hé răng nửa lời với bà Lành, bởi cô sợ ánh mắt xót xa nhưng cũng đầy phán xét của mẹ, sợ bà nhìn thấu sự thất bại thảm hại của đứa con gái từng được coi là niềm kiêu hãnh của cả dãy sạp hàng khô.

Thế nhưng, con số hiển thị trên dòng số dư khả dụng lúc này chỉ còn vỏn vẹn: **4.180.000 đồng**.

Hơn mười hai triệu đồng đã bốc hơi không một dấu vết chỉ trong vòng chưa đầy năm ngày ngắn ngủi!

Mỗi một đơn hàng "thành công" nhảy lên trên hệ thống là một vết cắt sắc lẹm, ngọt xớt cứa thẳng vào tài khoản của cô. Khách hàng ung dung bấm "Đặt hàng", hệ thống tự động trừ phí vận chuyển của khách về con số 0 tròn trĩnh. Nhưng để giữ chân Lộc, Tèo và Năm xe thồ, Hân buộc phải dùng tài khoản cá nhân chuyển khoản bù đắp toàn bộ mười lăm ngàn đồng phí giao hàng cho mỗi cuốc xe thông qua ví điện tử liên kết. Cứ hai mươi phút một lần, điện thoại cô lại rung lên báo trừ tiền: *-15.000 VND*, *-15.000 VND*, *-15.000 VND*...

Chưa hết, để các tiểu thương lớn tuổi như chú Bảy bán mẹt mây tre, dì Mười bán mắm nêm không cằn nhằn về việc hàng giao bị bẹp dúm hay đổ vỡ, Hân lại phải tự bỏ tiền túi chạy xe ra tận đại lý bao bì ở Điện Bàn để mua sỉ hàng loạt cuộn màng xốp nổ, túi zip hút chân không màng nhôm và các loại thùng carton mini chuyên dụng. Mỗi một đơn hàng được đóng gói cẩn thận để chống chọi với cái nồm ẩm của miền Trung tốn thêm từ hai nghìn đến năm nghìn đồng tiền vật tư phụ kiện.

Đêm nào cô cũng thức trắng bên ngọn đèn bàn lờ mờ để làm công việc đối soát công nợ, căng mắt so sánh từng mã đơn giữa bảng tính Google Sheets dài dằng dặc và số tiền mặt ít ỏi mà các tài xế thu về sau một ngày lội ngõ. Để rồi trưa nay, cô bàng hoàng nhận ra một quy luật kinh hoàng: nền tảng *Chợ Nhà Mình* càng có nhiều đơn, tài khoản của cô càng cạn kiệt nhanh hơn.

Tốc độ mất tiền tỷ lệ thuận với sự hào hứng của người dùng săn hàng miễn phí. Mỗi buổi sáng mở mắt ra, nhìn thấy hàng chục đơn hàng mới tinh đổ về danh sách chờ, cảm giác đầu tiên xâm chiếm lấy cô không phải là niềm kiêu hãnh của một kỹ sư công nghệ, mà là nỗi kinh hoàng của một kẻ tử tù đang ngồi đếm ngược từng giờ trước ngày hành quyết tài chính.

Đúng lúc ấy, góc dưới bên phải màn hình máy tính bật lên một thông báo thư điện tử mới toanh.

Tiêu đề thư viết bằng tiếng Anh, gửi từ nhà cung cấp dịch vụ hạ tầng đám mây quốc tế mà cô thuê máy chủ: *[URGENT] Cloud Storage & Database Service Renewal Notice - Payment Due in 5 Days*.

Hân run rẩy nhấp chuột mở bức thư. Bản kê chi tiết hiện ra lạnh lùng với những dòng chữ xám xịt vô cảm: do lượng truy cập trang web tăng đột biến trong đợt khuyến mãi, cùng với việc lưu trữ hàng nghìn bức ảnh sản phẩm phân giải cao do tiểu thương tự chụp tải lên và các luồng đồng bộ đơn hàng liên tục qua cơ sở dữ liệu thời gian thực, chi phí máy chủ và lưu trữ đám mây tháng này đã vượt qua ngưỡng dùng thử miễn phí từ ba ngày trước. Số tiền sẽ tự động bị trừ thẳng vào thẻ tín dụng quốc tế của cô vào ngày ba mươi cuối tháng là một trăm hai mươi lăm đô la Mỹ—tương đương hơn ba triệu đồng tiền Việt.

Bốn triệu một trăm tám mươi ngàn đồng còn lại trong tài khoản, nếu bị trừ tiếp khoản phí máy chủ ba triệu này, cô sẽ chỉ còn chưa đầy một triệu đồng tiền mặt dằn túi.

Một triệu đồng chẵn. Làm sao cô có thể dùng một triệu đồng để duy trì một nền tảng đang gánh vác niềm hy vọng của sáu sạp hàng truyền thống? Làm sao cô có thể dùng số tiền ấy để đối đầu với cỗ máy bạc tỷ, thừa mứa ngân sách của Hồ Khánh Vy đang rình rập ngoài kia? Và quan trọng hơn cả, làm sao cô có thể sống qua ngày mà không phải cúi đầu ngửa tay xin mẹ từng đồng bạc lẻ cáu bẩn, quăn queo từ chiếc hộc tủ gỗ dưới chân sạp An Lành?

Cơn hoảng loạn từ quá khứ—cơn ác mộng kinh hoàng của cái đêm dự án khởi nghiệp ở Hà Nội vỡ trận vì đứt gãy dòng tiền, khi các chủ nợ đập cửa rầm rầm còn đội ngũ kỹ thuật đồng loạt gửi đơn xin nghỉ việc—đột ngột ùa về bóp nghẹt khí quản Hân. Mắt cô hoa lên, lồng ngực thắt lại, hai tai ù đi trong tiếng vo ve buốt nhức như có hàng ngàn con ong đang vỗ cánh bên màng nhĩ.

"Này cô Hân ơi, cô coi thu xếp giùm tôi một chút được không?"

Một giọng nói trầm đục, mang theo sự khó chịu không buồn che giấu vang lên ngay trên đỉnh đầu, kéo giật Hân về với thực tại chát chúa.

Phan Văn Phúc, chủ quán cà phê Bờ Hiên, đang đứng khoanh tay bên mép bàn. Chiếc tạp dề vải thô màu đen thắt ngang hông anh căng ra theo cái nhíu mày đầy bất mãn. Phúc không nhìn thẳng vào mặt Hân, mà ánh mắt sắc lẹm của anh quét qua toàn bộ khoảng sân gạch râm mát dưới tán cây lộc vừng của quán.

Nơi đó, vốn là góc uống cà phê phin tĩnh lặng nhìn ra khúc quanh êm đềm của sông Hoài, chốn lui tới quen thuộc của những ông giáo già hưu trí chơi cờ tướng và cánh thợ chụp ảnh nghệ thuật phố cổ, giờ đây đã bị biến dạng hoàn toàn thành một trạm trung chuyển hàng hóa nhếch nhác và bừa bộn.

Trên hai chiếc bàn gỗ dài kê sát góc tường rêu cổ kính, các thùng carton mở toang nắp chất đống ngổn ngang lên nhau. Từng bó bánh tráng mè Cẩm Nam bọc trong túi bóng kính, những túi ni lông đựng hành củ, tỏi khô, ớt bột từ sạp An Lành nằm chen chúc một cách phản cảm bên cạnh những cuộn vải vụn nhiều màu của sạp may Ba Mùa. Đỗ Mỹ Linh đang ngồi bệt dưới nền gạch tàu, hai đầu gối bó sát ngực, vừa thoăn thoắt kéo băng keo dán thùng rột rột vừa cắm cúi viết mã vận đơn bằng chiếc bút dạ dầu màu đen. Mùi keo dán công nghiệp nồng nặc, hắc búa bốc lên ngùn ngụt, át tiệt cả hương thơm thoang thoảng của những mẻ hạt cà phê Arabica rang mộc mà quán vừa xay xong.

"Dạ... anh Phúc," Hân bối rối đứng bật dậy, luống cuống thu dọn mấy xấp biên lai nhăn nhúm đang nằm rải rác trên mặt bàn. "Em... em xin lỗi anh nhiều lắm. Tụi em gom tạm ở góc này để anh Lộc ghé lấy đi giao cho tiện đường, cái kho cũ ngoài mé bờ kè hôm nay ẩm thấp quá, mối mọt xông lên làm hỏng mất mấy gói bánh in..."

"Tôi biết là cô khó khăn, tôi cũng muốn ủng hộ tụi trẻ có ăn học về quê lập nghiệp cho khu chợ mình," Phúc thở dài một hơi, giọng nói tuy vẫn giữ phép lịch sự hòa nhã của người xứ Quảng nhưng từng lời buông ra đều mang sức nặng ngàn cân của một người làm kinh doanh thực tế. "Nhưng cô nhìn xem, quán Bờ Hiên này của tôi là quán cà phê phục vụ khách tĩnh tâm thưởng ngoạn, chứ không phải cái kho hàng ký gửi bến xe. Từ sáng tới giờ, ba bàn khách quen của tôi vừa bước chân vào, thấy cảnh tượng người ra kẻ vào khua thùng đập hộp ầm ĩ, lại thêm cái mùi mắm nêm sạp dì Mười bốc lên nồng nặc giữa trưa trật trưa trờ, người ta lắc đầu ngao ngán rồi quay xe bỏ sang quán khác hết rồi. Tôi nể chỗ quen biết, cho các cô mượn góc bàn, cắm nhờ ổ điện, xài nhờ đường truyền wifi cả tuần nay không tính thêm một đồng phụ thu nào. Nhưng cô Hân ơi, đầu tháng tới tôi còn phải thanh toán tiền thuê cái mặt bằng này cho chủ nhà người ta đấy."

Phúc dừng lại một nhịp, ánh mắt dời xuống chiếc túi giấy kraft đựng hai phong bánh in đậu xanh đang nằm chỏng chơ bên cạnh chiếc đĩa gạt tàn thuốc bằng gốm sứ, rồi anh khẽ hạ thấp giọng, thanh âm trở nên nghiêm trọng lạ thường:

"Hôm qua, bên cô Khánh Vy của sàn Vạn Mua có đích thân ghé qua quán tôi ngồi uống nước. Họ đề nghị tài trợ toàn bộ hệ thống dù che nắng cỡ lớn mới tinh có in logo của họ, tặng thêm cho quán một màn hình LED treo tường bốn mươi lăm inch để phát hình ảnh quảng bá du lịch, kèm theo một khoản tiền mặt cố định sáu triệu mỗi tháng nếu tôi đồng ý cho họ đặt một chiếc tủ lấy hàng thông minh (Smart Locker) ngay trước hiên quán. Tôi chưa gật đầu nhận lời vì còn nể cái tình anh em nối khố với thằng Quân. Nhưng nếu góc quán của tôi cứ tiếp tục bị biến thành cái bãi rác bao bì phế liệu thế này, mà khách quen cứ thưa thớt dần, thì cô đừng trách tôi phải chọn phương án nào giúp cái quán này sống sót nhé."

Dứt lời, Phúc không đợi Hân kịp phân trần thêm một câu nào. Anh xoay người rảo bước đi thẳng vào quầy pha chế, tiếng ly tách bằng sứ va vào nhau chan chát vang lên như một lời cảnh báo sau cùng.

Hân từ từ ngồi sụp xuống chiếc ghế gỗ. Đôi chân cô mềm nhũn, các khớp xương rã rời như không còn chút sinh lực nào để chống đỡ cơ thể.

Tất cả những phòng tuyến mỏng manh mà cô cố công gầy dựng bấy lâu nay—từ sự nhẫn nại cam chịu của đội tài xế anh Lộc, sự hỗ trợ không gian miễn phí của anh Phúc, cho đến số tiền tiết kiệm ít ỏi giấu giếm trong tài khoản ngân hàng—đang đồng loạt rạn nứt và sụp đổ tan tành từng mảng lớn. Cô bàng hoàng nhận ra mình giống hệt một kẻ mộng du đang bước đi chênh vênh trên một sợi dây thừng mục ruỗng bắc qua hai bờ vực thẳm: một bên là vực sâu mang tên Vạn Mua đang mở toang miệng chực chờ nuốt chửng khu chợ truyền thống, và bên kia là ngọn lửa do chính tay cô châm ngòi bằng chính sách trợ giá mù quáng đang điên cuồng thiêu rụi chút sinh lực cuối cùng của bản thân.

Mỹ Linh bên kia bàn ngước nhìn Hân, đôi mắt cô sinh viên thực tập ngập tràn vẻ hoang mang, chiếc kéo cắt băng keo cầm trên tay khẽ run run: "Chị Hân ơi... đơn số 125 của thím Sáu vừa nổ trên máy... khách ghi chú bắt buộc phải giao hai ổ bánh mì chả lụa sang tuốt bên Cẩm Châu trước mười hai giờ trưa... Giờ xe anh Lộc chạy mất rồi, mình gọi ai đi giao bây giờ chị?"

Hân không thể trả lời. Cổ họng cô nghẹn ứ lại, đắng ngắt. Cô vùi mặt vào hai bàn tay lạnh ngắt, những lọn tóc xơ xác rũ rượi xõa xuống đống hóa đơn lem nhem mực in nhiệt. Một cảm giác bất lực đến tê dại, lạnh toát từ trong tủy sống tràn ngập tâm trí cô.

Có lẽ mẹ cô đã nói đúng ngay từ ngày đầu tiên. Có lẽ những tiểu thương già dặn, sành sỏi ở Chợ Đèn Lồng đã không hề sai khi hoài nghi cô. Một đứa con gái chỉ biết gõ những dòng mã lập trình vô tri trong phòng máy lạnh, chưa từng nếm trải cái nhọc nhằn của từng đồng bạc lẻ đẫm mồ hôi rơi trên nền chợ ẩm ướt, thì lấy tư cách gì mà đòi cứu vớt sinh kế của hàng trăm con người?

Một tiếng kéo ghế khô khốc, dứt khoát vang lên từ phía đối diện bàn đá.

Hân giật mình thảng thốt, vội vã ngẩng đầu lên.

Lâm Đức An đã ngồi xuống chiếc ghế đối diện tự bao giờ. Anh mặc một chiếc áo sơ mi màu xám tro giản dị xắn tay áo gọn gàng tới khuỷu, mái tóc cắt ngắn ngăn nắp và cặp kính gọng kim loại toát lên vẻ nghiêm cẩn, sắc lạnh của một người đã quá quen làm việc với những con số tài chính trần trụi. Trên mặt bàn đá, anh đặt xuống một tách trà mạn nóng bốc khói nghi ngút và một chiếc bút chì gỗ đã được gọt nhọn hoắt.

An không mở lời bằng bất kỳ một câu an ủi sáo rỗng nào. Anh đã ngồi ở chiếc bàn con dưới giàn hoa giấy râm mát suốt từ tám giờ sáng, lặng lẽ nhấp từng ngụm trà đắng và quan sát không sót một biến động nhỏ nhất nào diễn ra trong góc sân này: từ tiếng cãi vã gắt gỏng của Lộc, ánh mắt bực dọc ngầm cảnh cáo của Phúc, cho đến từng cái thở dài thườn thượt đầy tuyệt vọng của Hân bên chiếc máy tính xách tay.

"Gập cái máy tính lại đi," An lên tiếng, giọng nói trầm tĩnh, đều đều nhưng mang một uy quyền dứt khoát khiến người nghe không thể chối từ. "Và đẩy cho tôi xem toàn bộ bảng kê dòng tiền thực tế của cô trong mười ngày qua. Cả tiền mặt lẫn tài khoản ngân hàng."

Hân chớp chớp mắt, đôi con ngươi đỏ hoe vì thiếu ngủ và căng thẳng nhìn An với vẻ cảnh giác lẫn ngượng ngùng: "Anh An... đây là dữ liệu vận hành nội bộ của Chợ Nhà Mình..."

"Dữ liệu nội bộ của một dự án đang trên đà phá sản thì có giá trị gì cần phải bảo mật?" An ngắt lời cô, giọng khô khốc không chút nể nang hay e dè. "Cô nghĩ tôi rảnh rỗi ngồi đây suốt ba tiếng đồng hồ chỉ để thưởng thức một vở kịch nghiệp dư vụng về à? Nếu cô muốn tiếp tục ngồi đây ôm mặt khóc lóc và chờ đến ngày tài khoản ngân hàng về con số không tròn trĩnh để dẹp tiệm quay về Hà Nội, thì cứ việc ôm khư khư lấy cái máy tính đó. Còn nếu muốn biết tại sao mình đang lao đầu xuống vực với tốc độ phi mã dù lượng đơn hàng tăng gấp ba, thì đẩy bảng kê ra đây."

Cái tôi kiêu hãnh của một kỹ sư công nghệ từng được đào tạo bài bản trong Hân bị tổn thương sâu sắc, nhưng cái nhìn thấu suốt, lạnh băng như lưỡi dao mổ sau tròng kính của An đã dập tắt mọi sự phản kháng yếu ớt còn sót lại. Cô cắn chặt môi đến ứa máu, run rẩy với tay mở tệp bảng tính đối soát dòng tiền rồi xoay hẳn màn hình máy tính về phía anh.

An không hề chạm tay vào bàn phím. Anh rút trong chiếc túi áo ngực ra một tờ khăn giấy ăn màu trắng ngà của quán Bờ Hiên, dùng lòng bàn tay vuốt phẳng phiu trên mặt bàn đá mát lạnh. Anh liếc nhìn các cột số liệu chi chít trên màn hình, ánh mắt quét nhanh và chính xác như một chiếc máy quét quang học, ghi nhận từng biến số cốt lõi: doanh thu gộp, số lượng đơn hàng hoàn tất, tỷ lệ hủy đơn, chi phí bù lỗ vận chuyển, chi phí bao bì phụ phẩm hao hụt.

Rồi, bằng vài nét bút chì sắc bén, dứt khoát trên tờ khăn giấy mỏng manh, An bắt đầu vẽ.

Anh vạch một đường thẳng đứng chia tờ khăn giấy làm hai nửa bằng nhau, rồi viết lên trên cùng bằng những chữ in hoa nắn nót, vuông vức: **CƠ CẤU CHI PHÍ MỘT ĐƠN HÀNG "THÀNH CÔNG"**.

"Hãy nhìn thật kỹ vào cái đơn hàng mà cô vừa tự hào khoe là lưu lượng tăng trưởng gấp ba lần," An đặt đầu ngòi bút chì lên góc trên bên trái tờ giấy, gõ nhẹ một tiếng *cộc*. "Đơn hàng một lạng ớt bột khô của sạp An Lành. Giá niêm yết bán lẻ: **12.000 đồng**."

An viết con số 12.000, rồi cẩn thận khoanh tròn một vòng tròn thật nhỏ xung quanh nó.

"Giá vốn hàng bán mà sạp mẹ cô thu về tay: đúng 12.000 đồng. Cô đã long trọng cam kết với các tiểu thương là giữ nguyên 100% giá bán tại quầy, không thu của họ một đồng chiết khấu hoa hồng nào trong giai đoạn thử nghiệm để lấy lòng tin, đúng chứ?"

Hân khẽ gật đầu, ngón tay bấu chặt vào gấu áo khoác.

"Tốt. Nghĩa là nền tảng Chợ Nhà Mình thu về từ người bán: **0 đồng**." An gạch một dấu gạch ngang dứt khoát bên dưới con số 12.000. "Bây giờ, chúng ta nhìn sang nửa bên phải: phần chi phí thực tế phát sinh để hoàn tất cái đơn hàng 12.000 đồng đó tới tận tay người tiêu dùng ở kiệt 48 đường Cửa Đại."

Ngòi bút chì gỗ của An lia nhanh trên nền giấy ăn mềm ráp, viết từng dòng chữ ngay ngắn, sắc nhọn như những phán quyết không thể chối cãi:

1. **Phí vận chuyển thực địa (shipper):** Cô trả cho anh Lộc: **15.000 đồng**. (Khách hàng trả: 0 đồng -> Nền tảng bù lỗ: **-15.000 đồng**). 2. **Chi phí bao bì chuyên dụng chống ẩm:** 1 túi zip màng nhôm + 1 gói hút ẩm mini + 1 tem nhãn in nhiệt: **-2.500 đồng**. 3. **Chi phí hao mòn hạ tầng & vật tư đóng gói:** Khấu hao máy in đơn nhiệt, băng keo bọc hàng, điện chiếu sáng trạm trung chuyển: **-1.000 đồng**. 4. **Chi phí phân bổ hạ tầng đám mây (Cloud Server & Database API):** Tính bình quân tối thiểu trên đầu đơn hàng xử lý thời gian thực: **-1.500 đồng**.

An dừng bút, ngước mắt lên nhìn thẳng vào đôi mắt đang giãn to ra vì bàng hoàng của Hân. Anh vẽ một đường gạch chân kép thật đậm dưới bốn dòng chi phí đó, rồi đặt ngòi bút chì tính tổng một phép tính đơn giản của học sinh tiểu học:

"Tổng chi phí vận hành tối thiểu mà nền tảng phải bỏ ra để một lạng ớt bột đi từ sạp An Lành tới tay khách hàng: **20.000 đồng**. Trong khi đó, tổng doanh thu nền tảng thu được từ cả người mua lẫn người bán cộng lại: **0 đồng**."

An gõ mạnh đầu bút chì xuống con số cuối cùng vừa viết ra:

"**Lỗ ròng trên một đơn hàng: Âm 20.000 đồng!**"

Tiếng gõ của đầu bút chì nghe như tiếng đạn bắn thẳng vào màng nhĩ Hân. Toàn bộ cơ thể cô cứng đờ ra như tượng đá, hơi thở nghẹn lại nơi lồng ngực.

"Đấy mới chỉ là đối với một đơn hàng có giá trị siêu nhỏ," An lạnh lùng lật sang mặt sau của tờ khăn giấy, tiếp tục vạch ra những phép toán tàn nhẫn không chút khoan nhượng. "Bây giờ tôi tính tiếp cho cô một đơn hàng có giá trị trung bình khá nhất trên hệ thống của cô hiện nay: Đơn hàng số 125 mà cô bé thực tập vừa hớt hải báo—hai ổ bánh mì chả lụa của thím Sáu, tổng trị giá **40.000 đồng**."

"Thím Sáu thu đủ tại sạp: 40.000 đồng. Nền tảng thu hoa hồng: 0 đồng." "Phí ship trả cho tài xế chạy sang Cẩm Châu: 15.000 đồng. Cô bù lỗ 100%: **-15.000 đồng**." "Túi giấy kraft giữ nhiệt có lỗ thoát hơi + tem dán niêm phong: **-1.500 đồng**." "Hạ tầng, băng keo, rủi ro hàng giao trễ bị nguội: **-1.500 đồng**." "**Lỗ ròng trên đơn bánh mì: Âm 18.000 đồng!**"

An buông chiếc bút chì xuống mặt bàn đá. Cây bút lăn nhẹ một vòng tròn trên mặt đá rồi dừng lại ngay sát mép bàn tay đang run rẩy bần bật của Hân.

"Cô đã nhìn thấy bức tranh toàn cảnh của mình chưa, cô kỹ sư phần mềm?" Giọng An chùng xuống một tông, không còn vẻ mỉa mai gay gắt ban nãy, mà chỉ còn lại sự tỉnh táo đến tàn nhẫn của một chuyên gia tài chính đang đứng trước một ca cấp cứu kinh tế. "Mười ngày qua, cô đạt được cột mốc một trăm hai mươi đơn mỗi ngày. Cô nhìn thấy cái biểu đồ tăng trưởng dốc đứng màu xanh lá cây trên bảng điều khiển quản trị và cô ngộ nhận rằng mình đang đánh bại sàn Vạn Mua. Nhưng thực tế trần trụi là gì? Cứ mỗi một đơn hàng 'thành công' chạy qua hệ thống của cô, cô không kiếm được một cắc bạc lẻ nào, mà cô đang tự thò tay móc tiền túi của chính mình ra biếu không cho thiên hạ từ mười lăm ngàn đến hai mươi ngàn đồng!"

Từng lời, từng chữ của An như xé toạc tấm rèm nhung ảo tưởng mà Hân đã cố bấu víu suốt những ngày đêm mất ngủ vừa qua.

"Một ngày một trăm đơn, cô đốt đứt một triệu rưỡi đến hai triệu đồng. Mười ngày, cô đốt mười lăm triệu. Cô không phải đang làm kinh doanh, Hân à. Cô đang làm từ thiện một cách vô thức, hoặc nói chính xác hơn bằng ngôn ngữ tài chính: **cô đang tự thiêu tài chính của chính bản thân mình để mua lấy những chỉ số ảo nhằm thỏa mãn cái tôi công nghệ ngây thơ của cô!**"

"Em... em không phải làm vậy để mua chỉ số ảo..." Nước mắt Hân trào ra, lăn dài trên đôi gò má tái nhợt không còn giọt máu. Cô không kìm nén được nữa, giọng nói vỡ òa ra trong tiếng nấc nghẹn ngào tủi hổ. "Em chỉ muốn giữ chân các cô chú tiểu thương ở lại với chợ! Em sợ... em sợ chị Diệp rút sạp sang ký độc quyền với Vạn Mua! Em sợ người trong chợ nói em về đây chỉ làm trò cười cho thiên hạ, bày vẽ ra những thứ công nghệ viển vông rồi lại ôm đầu bỏ chạy như ngày xưa ở Hà Nội... Em chỉ muốn chứng minh là Chợ Nhà Mình có thể sống được, có thể kéo được khách hàng quay lại với chợ truyền thống..."

"Bằng cách tự sát từ từ sao?" An lạnh lùng ngắt lời cô, ánh mắt sau tròng kính không hề dao động trước những giọt nước mắt lăn dài của cô gái trẻ. "Vạn Mua họ có những quỹ đầu tư mạo hiểm hàng trăm triệu đô la đứng sau lưng rót vốn không đáy. Họ chấp nhận đốt mười tỷ, hai mươi tỷ để chiếm lĩnh trọn vẹn thị phần bán lẻ miền Trung, họ coi số tiền trợ giá khổng lồ đó là chi phí tiếp thị (Customer Acquisition Cost) để mua đứt thói quen của người dùng. Rồi sau chín mươi ngày nữa, khi người ta đã nghiện đặt hàng qua ứng dụng của họ, họ sẽ siết cổ tiểu thương bằng mức hoa hồng mười lăm phần trăm và hai phần trăm phí thanh toán nền tảng. Họ có vốn dày để chơi trò đốt tiền trường kỳ kháng chiến đó. Còn cô? Tài khoản của cô còn được mấy triệu bạc lẻ? Cô đốt được thêm mấy ngày nữa trước khi kiệt quệ hoàn toàn? Đến khi tài khoản của cô về số không, máy chủ đám mây bị nhà cung cấp khóa quyền truy cập, các tài xế như anh Lộc bỏ chạy hết sang đầu quân cho Vạn Mua, thì sáu sạp hàng hạt nhân của cô sẽ nhìn cô bằng ánh mắt gì? Người ta sẽ vỗ đùi bảo nhau: 'Đấy, tụi trẻ con học đại học chữ nghĩa đầy mình chỉ toàn vẽ hươu vẽ vượn, được dăm bữa nửa tháng đốt hết tiền rồi cũng bỏ chợ mà chạy trốn thôi!'"

Hân gục đầu xuống hai cánh tay khoanh tròn trên mặt bàn, bờ vai gầy rung lên bần bật theo từng cơn nấc xé ruột. Tiếng khóc nghẹn ngào, uất ức của cô chìm nghỉm giữa tiếng máy xay cà phê rền rĩ từ quầy pha chế của Phúc.

Sự thật trần trụi và tàn nhẫn đến mức không một thuật toán tinh vi nào, không một dòng mã lập trình hoàn hảo nào có thể che đậy nổi. Cô đã đem tư duy ngây thơ của một kẻ đốt tiền tăng trưởng mù quáng để áp đặt lên một thực thể sống vốn dĩ được nuôi dưỡng bằng từng đồng mồ hôi nước mắt, từng cắc bạc lẻ chắt bóp qua năm tháng của những người lao động nghèo nơi góc chợ. Miễn phí vận chuyển không bao giờ là một mô hình kinh doanh bền vững; nó chỉ là một cái bẫy chết người ngọt ngào nếu không có một dòng tiền thực chất, có lợi nhuận nâng đỡ phía sau.

An lặng lẽ nhìn cô gái trẻ đang sụp đổ hoàn toàn trước mặt mình. Ánh mắt anh sau tròng kính thoáng dịu lại đôi chút, vẻ nghiêm nghị giảm bớt đi một phần, nhưng sự kiên định của một người thầy thuốc tài chính đang đối diện với một khối u hiểm nghèo thì không hề suy giảm.

Anh chậm rãi với tay lấy chiếc khăn giấy ăn thứ hai trong hộp, nhẹ nhàng đẩy về phía bàn tay đang run rẩy của cô.

"Khóc đủ chưa?" An hỏi, giọng nói trầm xuống, ngắn gọn và dứt khoát.

Hân vội vã dùng chiếc khăn giấy quẹt sạch những giọt nước mắt còn đọng trên má, hít một hơi thật sâu để nén cơn nấc đang nghẹn ứ nơi lồng ngực. Cô ngẩng đầu lên, đôi mắt dù đã đỏ hoe và sưng húp nhưng sâu thẳm bên trong đáy mắt, ngọn lửa ngoan cường, không chịu khuất phục của đứa con gái phố Hội vẫn chưa hề lụi tàn.

"Em... em nghe anh."

Lâm Đức An cầm lại chiếc bút chì gỗ, gõ nhẹ đầu chì xuống mặt bàn đá phát ra ba tiếng *cộc, cộc, cộc* khô khốc, đưa ra điều kiện tối hậu:

"Sáng mai, đúng bảy giờ ba mươi, cô phải triệu tập đủ những người bán chủ chốt ra kho chung; chúng ta sẽ mổ xẻ giá thành của một ổ bánh mì trước mặt tất cả bọn họ."