Màn Sương Bánh Tráng
Hai giờ sáng giữa cánh đồng Trảng Bàng lộng gió, màn sương đêm lạnh buốt buông xuống ướt đẫm những giàn bánh tráng xếp lớp thẳng tắp, đón bước chân An và Khang bước vào mùa hứng sương.
Cụm hộp số bãi tháo xe của Nhật vừa được Khang lắp hoàn chỉnh ở xưởng cơ khí Bình Tân đã chứng tỏ sự bền bỉ đáng kinh ngạc. Suốt dọc chiều dài Quốc lộ 22 nối liền Sài Gòn với dải đất biên viễn Tây Ninh, chiếc xe Bếp Nhỏ không còn phát ra những tiếng khục khặc rách tai mỗi bận về số ba hay ghìm máy nơi khúc cua gấp. Bàn đạp ly hợp bắt êm ru, từng khớp bánh răng ăn khít vào nhau mượt mà như trôi trên dải nhựa đường phẳng lì trong đêm vắng. Gió luồn qua khe cửa kính hé mở, mang theo hơi thở ngai ngái của cỏ dại ven kênh rạch và mùi đất ẩm phù sa.
Bỏ lại sau lưng những ngày làm phụ bếp nghẹt thở nơi con hẻm ẩm thấp ven kênh Phạm Thế Hiển, bỏ lại những đòn tống tiền hèn hạ, nhơ nhuốc của Đỗ Thành Vinh cùng mớ hồ sơ tranh chấp pháp lý căng như dây đàn vừa được luật sư Tạ Gia Bảo và Phạm Quỳnh Lam dốc lòng tháo gỡ, An cảm thấy lồng ngực mình nhẹ nhõm lạ kỳ. Cô hít sâu một hơi dài, để luồng dưỡng khí lạnh buốt của vùng hạ lưu sông Vàm Cỏ Đông tràn ngập buồng phổi, gột rửa đi nỗi mỏi mệt tích tụ bấy lâu sau những biến cố dồn dập nơi phố thị.
Họ tìm đến lò bánh tráng thủ công ba đời của gia đình bà Năm Chắt, nằm nép mình dưới rặng dừa và những vạt vườn xum xuê thuộc thị xã Trảng Bàng. Ngôi nhà rường cổ lợp ngói âm dương xỉn màu thời gian, bao bọc bởi khoảnh sân đất nện rộng mênh mông, lúc nào cũng phảng phất mùi cám gạo ủ chua nhẹ và mùi khói trấu nồng đượm.
Bà Năm Chắt năm nay đã ngoài bảy mươi tuổi. Dáng người bà quắt queo, lưng hơi còng xuống vì cả đời cúi gập bên bếp lò, nhưng đôi mắt sau cặp chân mày bạc phếch vẫn sáng quắc, tinh anh. Đôi bàn tay bà gầy guộc, chằng chịt những vết sẹo bỏng mờ màu trắng sữa — dấu tích không thể phai mờ của hơn nửa thế kỷ thoăn thoắt đảo tay trên miệng nồi hơi nước sôi sùng sục. Cùng làm với bà là Tâm, người cháu trai hai mươi sáu tuổi. Tâm vừa tốt nghiệp loại ưu chuyên ngành công nghệ chế biến thực phẩm tại một trường đại học lớn ở Sài Gòn, mang theo bao hoài bão lớn lao nhưng rốt cuộc lại chọn gói ghém hành lý trở về quê, xắn tay áo gánh vác cơ nghiệp khói lửa của dòng họ.
Hai giờ sáng, nhịp sống ở lò bánh Trảng Bàng bắt đầu cựa mình thức giấc khi vạn vật chung quanh còn chìm lịm trong giấc ngủ say nồng. An xắn cao tay áo bà ba, bước theo gót chân trần thoăn thoắt của bà Năm Chắt ra khoảng sân đất sau lò. Không gian tối mịt, chỉ có ánh đèn bão leo lét treo nơi góc hiên hắt những vệt sáng vàng vọt xuống nền đất.
Hàng trăm chiếc bánh tráng mỏng manh được xếp trải đều tăm tắp trên những phên nan tre dài ngoằng, tựa như những chiếc chiếu manh khổng lồ giăng kín mặt sân. Để có được mẻ bánh nằm đợi sương lúc nửa đêm này là cả một chuỗi nhọc nhằn từ sáng sớm hôm trước. Gạo nàng thơm hay gạo miên phải được ngâm mềm, xay cối đá cho ra thứ bột sánh mịn, hòa chút muối hột biển vừa đủ đậm đà. Người thợ phải tráng hai lớp bột mỏng chồng khít lên nhau trên mặt vải căng, hấp chín bằng hơi nước rồi dùng nẹp tre khéo léo bóc bánh đem phơi dưới cái nắng chói chang của miền Đông. Khi bánh khô giòn, co queo lại, từng chiếc một tiếp tục được đưa lên vỉ than hồng đỏ rực, nướng đảo tay thật nhanh sao cho mặt bánh vừa kịp phồng rộp những nốt bong bóng li ti màu trắng ngà mà không bị cháy sém.
— Muốn làm bánh phơi sương thì phải thức cùng giờ với đất trời, con à — Bà Năm Chắt cúi khom người xuống mép phên tre, dùng đầu ngón tay thô ráp nứt nẻ khẽ chạm vào mép một chiếc bánh vừa ngả màu — Gạo có ngon, tay tráng có khéo, nướng than có chuẩn mà không biết cách đón sương thì bánh gom lại cũng chỉ là miếng bột nướng khô khốc, cuốn cọng rau vô là gãy rụm, vỡ vụn ra từng mảnh.
An quỳ gối bên mép phên nan, bắt chước từng cử chỉ cẩn trọng của bà cụ. Bàn tay cô nhẹ nhàng lật mặt từng chiếc bánh khô giòn rụm theo nhịp điệu đều đặn. Gió từ bờ sông Vàm Cỏ thốc qua rặng trâm bầu mang theo màn sương đêm buốt lạnh thấu xương thấu thịt. Những hạt sương li ti vô hình trong bóng tối bám nhẹ lên da thịt, đọng thành lớp màng ẩm ướt trên ngọn cỏ chỉ, rồi lặng lẽ ngấm dần, thẩm thấu sâu vào từng thớ bột nướng giòn rụm đang khát nước.
Dưới sự vỗ về diệu kỳ của sương đêm, điều kỳ ảo của ẩm thực dân gian dần hiển hiện dưới đôi bàn tay An. Những chiếc bánh tráng đang cong queo, khô khốc và giòn tan bỗng chốc dịu lại, mềm dần ra, chuyển dần từ sắc trắng đục sang màu trắng ngà dẻo quánh, đàn hồi. Một mùi thơm thanh khiết, ngai ngái mà nồng nàn bốc lên — mùi của hạt gạo mới nở bung quyện cùng mùi than củi nướng phảng phất và hơi thở mát lành của đất trời lúc rạng đông.
Thế nhưng, không khí trong lò bánh không chỉ có sự thanh tịnh trầm mặc của sương đêm.
Bên chiếc bàn gỗ tạp kê tạm ngoài chái bếp, Tâm vẫn ngồi bất động trước màn hình máy tính xách tay sáng rực giữa màn đêm u tối. Xung quanh cậu la liệt những xấp bản vẽ kỹ thuật ba chiều, tập hồ sơ dự toán đầu tư và tập tài liệu chào giá máy móc công nghiệp bằng tiếng Anh gập mép nham nhở. Đôi mắt cậu đỏ ngầu vì thức trắng nhiều đêm liền, lồng ngực phập phồng những nỗi ức nghẹn khó giãi bày.
— Ngoại ơi, con đã tính toán chi li từng con số suốt ba tháng nay rồi — Tâm ngẩng phắt lên, giọng khàn đặc vì khói thuốc và sương lạnh, nhưng ngập tràn vẻ sốt ruột — Bên chuỗi siêu thị thành phố họ vừa gửi dự thảo biên bản ghi nhớ lần cuối. Họ muốn ký hợp đồng bao tiêu, đặt cố định mỗi ngày năm ngàn xấp bánh tráng đóng gói chân không để phân phối độc quyền cho toàn bộ hệ thống bán lẻ miền Nam. Nhưng điều kiện tiên quyết của họ là sản lượng phải đều đặn chằn chặn, đúng ngày đúng giờ, tuyệt đối không được viện cớ mưa gió hay thời tiết thất thường.
Tâm đứng bật dậy, cầm tập tài liệu bước lại gần giàn bánh:
— Con tính kỹ rồi, mình phải thế chấp mảnh vườn sau để đầu tư dàn máy sấy buồng nhiệt hai tầng khép kín và hệ thống béc phun ẩm nhân tạo dùng sóng siêu âm. Có hệ thống máy móc rồi, bất kể đêm mưa dầm dề hay ngày gió chướng khô queo, mình chỉ cần đưa bánh vào buồng, bấm nút hẹn giờ ba mươi phút là có mẻ bánh mềm dẻo đạt chuẩn, đóng thùng giao ngay cho xe tải lạnh! Ngoại nhìn sang các lò khác xem, thời buổi này có ai còn sức đâu mà thức thâu đêm canh trời đợi sương mãi thế này?
Bà Năm Chắt đột ngột dừng tay lật bánh. Chiếc lưng còng của bà thẳng lại, nét mặt đanh thép dưới ánh đèn néon leo lét ngoài chái hiên. Bà nhìn trừng trừng vào đứa cháu trai, giọng run rẩy nhưng đanh gọn như nhát búa gõ xuống đe:
— Máy sấy với máy phun sương mù của mày chỉ làm ra cái thứ bánh ngậm nước lã chứ sương gió cái nỗi gì! Bánh tráng xứ Trảng Bàng này sống được, nuôi nổi ba đời dòng họ nhà mày là nhờ ngụm sương lành của trời ban lúc nửa đêm, nhờ cái hơi ẩm mặn mòi của đất phù sa bốc lên trước rạng đông. Miếng bánh ngậm sương trời nó mềm dai tự nhiên từ ruột ra vỏ, nuốt trôi qua cuống họng còn nghe mát thanh cái dạ dày. Mày đem nhốt miếng bánh vô cái buồng sắt kín bưng, thổi quạt hơi nóng hừng hực rồi xịt nước máy vô cho ướt sũng, bánh đem ra khỏi siêu thị nửa ngày là mốc xanh mốc đỏ, chua loét, bở rệp ra như cám ngâm! Làm như vậy là thất đức, là giết chết cái hồn của đất đai, ông bà tổ tiên dưới suối vàng người ta quở phạt!
— Nhưng ngoại ơi, làm ăn thời buổi kinh tế thị trường, không đổi mới thì chỉ có đường chết đói! — Tâm vò nát góc tập hợp đồng trong tay, giọng nghẹn ứ lại vì uất ức — Mấy lò quanh xóm người ta đã chuyển sang dùng máy buồng sấy từ năm ngoái. Đêm nào trời trở gió bấc, sương không xuống, cả nhà thức trắng mắt ra chực chờ mà sáng ngày bánh vẫn giòn rụm cong queo, không cuốn nổi một cọng rau. Đến lúc đền hợp đồng phạt tiền cho thương lái, tiền đâu trả nợ giống má, phân gio, tiền đâu trả tiền điện nước sinh hoạt mỗi tháng? Ngoại muốn giữ cái nghề truyền đời, nhưng ngoại cũng phải mở đường cho con nuôi sống cái lò bánh này chứ!
Tiếng tranh luận gay gắt giữa hai bà cháu rơi tõm vào khoảng lặng mênh mông, buốt giá của cánh đồng đêm. Khang đứng tựa lưng vào cột hiên gỗ dầu xỉn màu, hai bàn tay mân mê chiếc cờ lê nhỏ quen thuộc, đưa mắt nhìn An đầy vẻ thấu cảm. Suốt hành trình vạn dặm trên chiếc xe Bếp Nhỏ, từ những bản làng cheo leo nơi rẻo cao Tây Bắc hun hút mây mù, qua những cồn cát bỏng rát miền Trung, họ đã chứng kiến quá nhiều lần sự va đập nghẹt thở giữa ký ức văn hóa ngàn đời và áp lực sinh tồn tàn khốc của thế hệ kế nghiệp trẻ tuổi.
Khi vệt sáng màu hồng nhạt bắt đầu le lói nơi chân trời phía đông xua tan bóng tối, những vỉ bánh tráng ngậm đủ giọt sương lành đã được bà Năm Chắt cẩn thận thu gom vào buồng kín lót lá chuối tươi xanh ngắt, ủ kín hơi để giữ trọn vẹn độ dẻo dai mềm mại.
Không khí căng thẳng, nặng nề giữa hai thế hệ vẫn như tảng đá đè nặng gian nhà. Bà cụ lặng lẽ quẩy chiếc gùi tre mòn bóng lên vai, quay đầu nhìn An khẽ bảo:
— Con gái, đi theo ngoại ra bờ sông hái mớ rau rừng. Trưa nay cuốn bánh tráng ăn bữa cơm chay cho thanh tịnh cái đầu.
An vội vã rảo bước theo bóng lưng gầy guộc của bà cụ bước xuống con dốc đất thoai thoải dẫn ra triền sông Vàm Cỏ Đông. Nắng sớm bắt đầu rải những vệt vàng óng ả lên mặt nước lững lờ trôi, xua tan lớp sương mù bồng bềnh.
Một thế giới thảo mộc xanh um tùm, hoang dã bỗng chốc mở ra trước mắt cô dọc theo những triền đê, bờ bao và những mương thoát nước quanh co. Đôi bàn tay gầy sần sùi của bà Năm Chắt lướt thoăn thoắt qua từng vạt cây dại, ngắt từng đọt non mơn mởn. Miệng bà chậm rãi giảng giải về từng loài lá, giọng trầm ấm như đang đọc một bài ca dao mộc mạc:
— Con nhìn cho kỹ nghen. Đọt bứa này có vị chua thanh dịu ngọt, dùng làm cái nền dẫn vị cho đầu lưỡi. Đọt trâm ổi với quế vị này thì thơm sực mùi thảo mộc, the the cay nồng xộc thẳng lên cánh mũi. Còn đọt sao nhái, đọt cóc, lộc vừng hay bằng lăng non thì mang vị chát nhẹ bùi bùi, có nó thì mới chặn đứng được cái ngấy của bột gạo nướng phồng. Bánh tráng Trảng Bàng mà thiếu đi hơn ba mươi loại rau rừng bờ sông Vàm Cỏ phối hợp hài hòa âm dương hàn nhiệt thì dẫu bánh có ngon đến mấy cũng chỉ là thứ đồ ăn nửa vời, không tài nào ra được cái phong vị cốt tủy của xứ sở này đâu con.
Bà cụ đưa tay bứt một nắm đọt quế vị đưa cho An. Áp phiến lá răng cưa xanh biếc vào lòng bàn tay rồi khẽ vò nhẹ, một làn hương tinh dầu thơm ngát tựa như mùi xá xị phả ra ngào ngạt, the mát nơi sống mũi. Vùng đất Tây Ninh này vốn là cái nôi thiêng liêng của đạo Cao Đài với tập quán ăn chay trường nổi tiếng thanh tịnh và nghiêm cẩn. Bữa ăn thường nhật của người dân nơi đây không câu nệ thịt cá béo ngậy, mà nương tựa trọn vẹn vào cây cỏ hoang dã quanh bờ sông, bến nước, biến những thứ rau dại không tên thành một tuyệt kỹ ẩm thực dung dị mà thâm sâu.
Trở về gian chái bếp rợp bóng dừa mát rượi, bà Năm Chắt bưng ra một chiếc cối đá xanh nguyên khối đã nhẵn thín lòng cối qua nhiều thế hệ cùng một rổ đầy ớt sừng chín đỏ au xen lẫn những quả ớt hiểm rừng bé xíu, cay xé lưỡi. Bà trao cho An một âu sành đựng đầy những hạt muối biển thô ráp:
— Muối ớt chay xứ này tuyệt đối không dùng bột ngọt hay phẩm màu hóa chất như muối đóng bao ngoài chợ đâu nghen con. Muối hột biển Cần Giờ hay Bạc Liêu mang về phải trút lên chảo gang dày, nung trên lửa củi liu riu cho nổ lách tách hết hơi nước ẩm ướt, xả sạch hết cái chất chát đắng gắt cổ rồi mới được đem đi giã.
An ngồi xếp bằng trên thềm gạch tàu mát lạnh, hai tay cầm chắc chiếc chày gỗ lim nặng trịch, đều đặn nện từng nhịp xuống lòng cối đá. Theo lời bà cụ chỉ bảo tỉ mỉ, cô giã nhuyễn mớ ớt chín cùng một chút nước cốt cà rốt hấp chín tán nhuyễn để tạo sắc cam tươi tự nhiên và giữ lại vị ngọt hậu thanh sạch cho muối. Khi ớt đã quyện thành một hỗn hợp sánh đỏ, An mới trút phần muối hột nung giòn vào, khẽ khàng nương tay giã nhẹ sao cho hạt muối vỡ đều làm ba, làm tư mà không bị nát vụn thành bột mịn.
Từng hạt muối thấm đẫm màu ớt đỏ au, to tròn óng ánh tựa như những mảnh san hô vụn nơi đáy biển sâu. Hương thơm the nồng nàn, thanh khiết của ớt và muối chín xông lên cay xè khóe mắt nhưng lại khiến vòm họng tiết nước bọt vì thèm thuồng, hoàn toàn đối lập với thứ mùi nồng gắt của muối tôm công nghiệp đầy phụ gia và hương liệu nhân tạo nhan nhản khắp các trạm dừng chân xe đò.
Buổi trưa, mâm cơm chay được dọn ra giữa gian nhà ba gian lộng gió đồng. Mâm cơm bày biện đơn sơ mà rực rỡ sắc màu: đĩa rau rừng chất cao ngút ngàn với đủ mọi sắc xanh đậm nhạt của lá non, đĩa đậu hũ chiên phồng vàng ươm thơm phức, chén muối ớt hạt đỏ tươi giã tay và chồng bánh tráng phơi sương mềm mại như dải lụa đặt trang trọng ngay ngắn ở vị trí trung tâm.
Tâm ngồi đối diện bà ngoại bên bàn ăn, đôi mắt trũng sâu vì mệt mỏi và dằn vặt. Bát cơm đầy cầm trên tay nhưng đôi đũa tre của cậu hầu như chẳng buồn đụng vào thức ăn, ánh mắt cứ thẫn thờ nhìn ra khoảng sân đất trống.
An nhẹ nhàng đưa tay gỡ một tấm bánh tráng phơi sương. Lớp vỏ bánh dẻo quánh, mềm mại uốn cong theo từng cử động ngón tay mà không hề nứt vỡ. Cô cẩn thận xếp lên mặt bánh một lớp lá đọt bứa chua nhẹ, vài nhánh quế vị thơm lừng, điểm xuyết đọt cóc non chát bùi và một miếng đậu hũ chiên nóng giòn, rồi khéo léo cuộn tròn lại thật chặt tay. Chấm nhẹ đầu cuốn bánh vào đĩa muối ớt hạt giã tay, An đưa lên miệng cắn một miếng ngập chân răng.
Một bản giao hưởng của vị giác bùng nổ tức thì. Tiếng giòn tan của các loại rau rừng tươi non hòa quyện hoàn hảo cùng độ dai dẻo mằn mặn của vỏ bánh ngậm sương đêm. Vị cay xé nồng nàn của ớt hiểm bốc lên nơi đầu lưỡi rồi lập tức được làm dịu đi một cách kỳ diệu bởi vị chua thanh tao của đọt bứa và hậu vị ngọt bùi sâu lắng của hạt muối rang.
Đặt nửa cuốn bánh còn lại xuống mép đĩa sứ, An nhìn sang Tâm rồi quay sang nhìn bà Năm Chắt, cất lời với tất cả sự chân thành:
— Ngoại ơi, cháu hiểu thấu vì sao ngoại giận khi anh Tâm đòi đem máy móc công nghiệp vào thay thế đôi tay con người. Cái tinh túy thiêng liêng nhất làm nên danh tiếng của chiếc bánh tráng Trảng Bàng chính là sự giao hòa tuyệt đối giữa con người với đất trời, là nhịp thở tự nhiên của trời đất lúc nửa đêm mà không một thuật toán máy tính hay giàn máy sấy buồng nhiệt nào có thể mô phỏng trọn vẹn được. Nhưng ngoại nhìn anh Tâm xem, anh ấy đâu có ý định phá bỏ truyền thống thiêng liêng của gia đình. Anh ấy chỉ đang quằn quại tìm cách để lò bánh của dòng họ không bị nghiền nát dưới guồng quay tàn khốc của thị trường ngoài kia mà thôi.
Tâm ngẩng đầu lên nhìn An, trong ánh mắt mệt mỏi ánh lên sự kinh ngạc xen lẫn niềm xúc động nghẹn ngào. An hướng ánh nhìn ấm áp về phía hai người, giọng nói điềm đạm, gãy gọn nhưng đầy sức thuyết phục:
— Cháu và anh Khang vừa đi qua hàng chục làng nghề truyền thống từ Bắc chí Nam trên chiếc xe Bếp Nhỏ. Ở làng tương cổ Phú Thọ, bạn Huyền cũng từng trải qua những cuộc tranh cãi nảy lửa đến rơi nước mắt với ông nội khi muốn dùng phòng ủ vi sinh kiểm soát nhiệt độ mùa dông bão. Hay ở vùng đầm phá Thừa Thiên Huế, người làm ẩm thực cũng phải tìm cách dung hòa giữa món bánh khoái ngự thiện cầu kỳ và cuộc mưu sinh chật vật từng ngày của dân chài nghèo. Tại sao lò bánh nhà mình không thử phân tách thành hai dòng sản phẩm rạch ròi, song song tồn tại để bổ trợ cho nhau?
Bà Năm Chắt buông đôi đũa xuống mép mâm, im lặng chăm chú lắng nghe từng lời của cô gái trẻ.
— Anh Tâm hoàn toàn có thể đầu tư buồng sấy và hệ thống phun ẩm nhân tạo — An quay sang nhìn thẳng vào mắt Tâm — Nhưng anh phải thành lập một nhãn hiệu mới hoàn toàn độc lập, ghi rõ ràng đó là dòng bánh phục vụ thị trường tiêu dùng phổ thông hàng ngày cho chuỗi siêu thị. Dòng sản phẩm này trên bao bì phải công khai minh bạch quy trình công nghệ sấy tạo ẩm, bán với mức giá bình dân để giải quyết bài toán sản lượng lớn, giữ vững hợp đồng và tạo ra dòng tiền ổn định trả lương cho nhân công, nuôi sống lò bánh lúc mưa gió thất thường.
An ngừng lại một nhịp, hướng mắt về phía người thợ già:
— Còn dòng bánh tráng gia truyền mang chính tên hiệu ngoại Năm Chắt, con tha thiết xin anh Tâm tuyệt đối giữ nguyên vẹn quy trình thủ công: nướng than dộp phồng và phơi sương tự nhiên ngoài đồng lúc hai giờ sáng. Dòng bánh này mỗi ngày lò mình chỉ làm giới hạn vài trăm xấp, gói ghém tỉ mỉ bằng lá chuối tươi truyền thống, chỉ bán theo đơn đặt hàng kỹ tính và phân phối độc quyền qua Mạng lưới Người Giữ Bếp cùng chuỗi cửa hàng nông sản bản địa của Hợp tác xã Đường Xa mà chúng cháu đang đồng hành xây dựng. Những người thực sự sành ăn, những người khao khát tìm về giá trị cội nguồn văn hóa tâm linh xứ Tây Ninh sẽ sẵn sàng trả mức giá cao gấp ba lần để được thưởng thức chiếc bánh ngậm trọn vẹn giọt sương lành của đất trời.
Tâm lặng người đi. Cậu nhìn chằm chằm vào bản vẽ buồng sấy công nghiệp trên bàn ăn, rồi từ từ chuyển ánh nhìn sang mái đầu bạc phơ như mây trắng của bà ngoại. Một khoảng im lặng sâu thẳm bao trùm lấy gian nhà ba gian, chỉ còn nghe tiếng gió đồng thổi xào xạc qua những tán dừa nước ngoài bờ sông.
Bà Năm Chắt thở dài một hơi thật dài, những nếp nhăn hằn sâu nơi khóe mắt chùng xuống, ánh lên vẻ bao dung hiếm thấy. Bà chậm rãi vươn bàn tay gầy guộc, sần sùi sang, nắm lấy bàn tay thô ráp đầy vết chai sạn của đứa cháu trai duy nhất:
— Thằng Tâm nghe con An nói chưa? Làm ăn buôn bán muốn đi đường dài cho bền thì cái tâm của mày phải sáng như gương, tuyệt đối không bao giờ được phép đánh tráo ngụm sương của trời với nước máy phun sương mù lừa dối người tiêu dùng. Mày ưng sắm máy móc để làm bánh bán vô siêu thị kiếm tiền nuôi thợ thuyền thì tao mở lòng cho mày làm, nhưng cái khoảnh sân đất với mấy giàn tre hứng sương ngoài đồng của tao thì mày không được đụng tới một chiếc nan. Chừng nào cái thân già này còn thở, đêm nào tao cũng phải ra đồng hứng sương cho bằng được mẻ bánh thơm dẻo để cúng tổ nghề ông bà!
Tâm nghẹn ngào, những giọt nước mắt kìm nén bấy lâu lăn dài trên đôi gò má sạm đen vì nắng gió. Cậu gật đầu lia lịa:
— Dạ, con nghe lời ngoại! Con xin nghe lời ngoại dạy! Con sẽ làm hai nhãn bao bì riêng biệt, công khai nguồn gốc minh bạch đúng như lời chị An chỉ dẫn!
Bầu không khí u ám, nặng nề đè nén lò bánh suốt nhiều tuần lễ dường như tan biến hoàn toàn sau bữa cơm trưa đẫm tình mẫu tử.
Đến cuối buổi chiều, khi ánh hoàng hôn đỏ ối rải những vệt vàng sánh như mật ong lên những liếp phên tre ngoài bãi, bà Năm Chắt khẽ vẫy tay gọi An vào gian buồng tối đặt bàn thờ tổ nghề bánh tráng. Gian phòng thoang thoảng mùi khói trầm thơm ngát và mùi bột gạo ngâm. Từ góc chiếc rương gỗ lim cũ kỹ đóng đinh đồng, bà cụ cẩn thận lấy ra một chiếc túi vải thô buộc túm miệng bằng sợi dây gai mộc mạc, run run trao tận tay An:
— Trong chiếc túi này là mớ muối ớt hạt cổ truyền do chính tay ngoại ủ kín theo bài thuốc gia vị của một tiệm thuốc bắc xưa tít bên Chợ Lớn truyền lại cho nhà ngoại từ thời chiến tranh loạn lạc. Muối này không chỉ có ớt với muối biển, mà còn được ủ chung với hạt tiêu rừng và quả thảo quả nướng, có công dụng giữ ấm tỳ vị, trừ hàn khí rất tốt cho những người hay phải lặn lội đi đêm đi hôm trên đường thiên lý. Ngoại tặng con, đem theo lên chiếc xe Bếp Nhỏ mà hộ thân dọc đường gió bụi.
An run run đón lấy túi muối nặng trịch. Qua lớp vải thô ráp, mùi thơm ấm nồng, cay ngọt sâu lắng của tiêu rừng và các vị thảo mộc bí truyền xông lên ngào ngạt, khiến lòng cô dâng lên một niềm cảm kích vô bờ.
Ngay khoảnh khắc ấy, chiếc điện thoại giấu sâu trong túi quần An bỗng rung lên từng hồi dồn dập, phá tan không gian tĩnh mịch.
Cô rút máy ra nhìn màn hình sáng rực. Một dòng tin nhắn dài gửi đến từ số máy quen thuộc của mẹ cô — bà Nguyễn Thu Hà — từ căn nhà cũ ở Hà Nội:
*"An à, mẹ vừa nhận được bưu phẩm chuyển phát nhanh lá thư năm 1980 của ông Bùi Văn Tấn do con gửi từ Quảng Bình ra. Phong bì ố vàng rách mép, mộc đỏ mờ cả rồi. Cả chiều nay mẹ ngồi nhìn nó bên bậu cửa sổ gian bếp cũ ven sông Hồng, nhưng ngón tay mẹ run quá con ơi... Mẹ vẫn chưa đủ can đảm xé niêm phong để đọc những dòng chữ cuối cùng ấy."*
Dòng tin nhắn ngắn ngủi như một gáo nước buốt lạnh tạt thẳng vào tâm can An, làm lồng ngực cô thắt nghẹn lại giữa ráng chiều Tây Ninh đang dần tắt lịm. Ký ức về bức di thư bốn mươi năm chưa từng bóc tem, về món nợ ân tình sâu nặng tựa non cao và những nỗi đau âm ỉ của thế hệ bà ngoại Mùi thời chiến tranh lửa đạn lại trỗi dậy dữ dội, cào xé tâm can cô gái trẻ.
Đêm hôm đó, cánh đồng Trảng Bàng lại đón một đợt gió lạnh buốt từ triền sông Vàm Cỏ thốc về, mang theo hơi ẩm mịt mùng của đất trời phương Nam.
Hai giờ sáng, khi An và Khang bước ra sân phụ giúp dỡ những mẻ bánh tráng mềm mại, giọt sương đêm đã kết tụ long lanh trên từng nan tre mộc mạc.
Đứng giữa cánh đồng tờ mờ sáng đón từng dải sương đẫm ướt phên bánh, bà ngoại của Tâm thì thầm:
— Sương của trời cho lúc nửa đêm, ép máy sấy cho khô thì bánh nó mất đi cái hồn mát lành rồi con.